Doğu Akdeniz'de enerji sorununun bölgesel güvenlik ortamına etkilerinin analizi

Abstract

Doğu Akdeniz deniz yetki alanları uyuşmazlığı, bölgede zengin hidrokarbon kaynakları bulunması olasılığına bağlı olarak, kıyıdaşların 2000’li yıllardan itibaren kendi deniz yetki alanlarını belirleme girişimleri ile ortaya çıkmıştır. Başlıca aktörleri Türkiye, Yunanistan, KKTC ve GKRY olan bu uyuşmazlık, 2020’li yıllara gelindiğinde bölge ülkeleri arasında yakınlaşma ve kutuplaşmalar yaratan, büyük güçlerin Doğu Akdeniz politikalarını etkileyen bir bölgesel güvenlik meselesi halini almıştır. 2020 yılının Temmuz-Ekim aylarında Türkiye ile Yunanistan uyuşmazlık nedeniyle askerî olarak karşı karşıya gelmiştir. Bu uyuşmazlık, diğer Türk-Yunan sorunlarına nazaran iki ülke arasında daha şiddetli krizler yaratma potansiyeli bulunan sistemik, bölgesel ve aktör bazlı özelliklere sahiptir. Bu tezde söz konusu uyuşmazlığın devletler arası savaşa kadar varabilecek bir krize dönüşüp dönüşmeyeceği sorusuna yanıt aranmaktadır. Bu maksatla öncelikle literatürdeki dış politika krizi ve uluslararası kriz tanımları çerçevesinde belirlenen beş kriz durumunun uyuşmazlığın seyri üzerindeki etkileri değerlendirilmektedir. Ardından Çatışma ve Savaş Çalışmaları alanında yapılmış ampirik araştırmaların sonuçlarına göre devletler arası askerî çatışma olasılığını artırdığı belirlenen 14 bağlamsal değişken uyuşmazlık kapsamında incelenmektedir. Bu 14 değişkenden 9’unun Türkiye ile Yunanistan arasında askerî çatışma olasılığını artırdığı, 1’inin azalttığı, 1’inin kısa vadede azalttığı ancak orta ve uzun vadede artırabileceği değerlendirilmiş, 3’ünün etkisi belirlenememiştir. Bu bağlamda, uyuşmazlığın taraflar arasındaki askerî çatışma olasılığını belirgin biçimde artırdığı ancak dengeleyici faktörlere bağlı olarak taraflar arasında bilinçli olarak başlatılacak bir devletler arası savaş olasılığının düşük olduğu sonucuna varılmıştır. Bunun yanında uyuşmazlığın gelecekte yeni ve şiddetli krizler yaratabileceği durumlar tanımlanmış ve uyuşmazlıkta askerî çatışma olasılığının azaltılması için geliştirilebilecek bazı önlemlere yer verilmiştir.THE ANALYSIS OF THE EFFECTS OF ENERGY ISSUE IN THE EASTERN MEDITERRANEAN ON REGIONAL SECURITY ENVIRONMENT Dispute on the demarcation of Maritime Jurisdiction Areas (MJAs) in the Eastern Mediterranean has gradually emerged since the early 2000s, in relation to the discovery of potentially rich hydrocarbon resources in the region. By 2020, the dispute among Turkey, Greece, the Turkish Republic of Northern Cyprus, and the Greek Cypriot Administration of Southern Cyprus has evolved into a regional security issue which created alignments and polarization among the coastal States, also affecting the regional policies of the great powers. During the July-October period of 2020, Turkey and Greece experienced military confrontations stemming from this dispute. In comparison to the other issues between Turkey and Greece, this dispute presents systemic, regional, and actor-based attributes which bear greater potential for creating severe crises. The aim of this thesis is to find out whether this dispute could transform into a crisis that will lead to an inter-state war. To this aim, firstly, five crises situations identified by utilizing foreign policy crisis and international crisis definitions in the literature, were evaluated with regard to their effects on the course of the dispute. After, 14 contextual variables which had been found to increase the probability of inter-state military conflict by the empirical research of Conflict and War Studies, were scrutinized in the context of the dispute. It is evaluated that of 14 contextual variables; 9 variables increase, 1 variable decreases, 1 variable decreases in the short-term but may increase in middle- and long-term the probability of military conflict between Turkey and Greece, whereas 3 variables either have no effect or their effects could not be detected. According to those results, it is argued that this dispute has significantly increased the probability of inter-state military conflict between the parties, but due to counterweighting factors an inter-state war which will be initiated by the parties on purpose is unlikely. Besides that, probable situations that have the potential for creating serious crises in the future are also identified and some suggestions are made to alleviate the current level of tensions.