Geleneksel Kazak toplumundaki örfi kuralların İslam hukuku açısından değerlendirilmesi

Abstract

Asırlardır İslam şemsiyesi altında büyük bozkırlarda yaşayan Kazaklar coğrafyalarında kendilerine özgü bir takım sistem ve uygulamalar geliştirmişlerdir. Bu çalışmada, büyük bozkır ile İslam medeniyeti sınırları arasında gelişen Kazak hukuk sistemi ve geleneksel Kazak toplumunda uygulanagelen hukuki kurallar, İslam hukuku açısından ele alınmıştır. Klasik fıkıh kaynaklarına göre, Kazak örf kurallarının değerlendirilmesi yapılmış, uygulamalar arasındaki benzerlikler ve farklılıklar tespit edilerek İslam hukuku ile ilişkisi gösterilmeye çalışılmıştır. Araştırmamız giriş ve üç bölümden oluşmaktadır. Giriş bölümünde çalışmanın konusu ve amacı, yöntemi hakkında bilgi verilmiştir. Birinci bölümde genel olarak örf ve âdet terimleri, örf ve âdetin hukukta kaynak oluşturma meseleleri ele alınmıştır. İkinci bölümde ise Kazak toplumundaki hukuki yapı, Kazak örf hukukunun özellikleri, halk mahkemesi olan “biler” müessesesi üzerinde durulmuş, XIX. yy.da yürütülen hukuki reformlar hakkında değerlendirmeler yapılmıştır. Ana bölümü oluşturan üçüncü bölümde ise geleneksel Kazak toplumunda en çok uygulamada olan toprak davaları, aile hukuku kuralları, suç ve ceza konularına yer verilmiş, önce Kazak hukuk uygulaması daha sonra İslam hukukundaki uygulamalara yer verilerek benzerlikler ve farklılıklar hakkında yorumlar yapılmıştır.

The Kazakhs who have lived in the great steppes under the umbrella of Islam for centuries have developed a number of systems and practices unique to their geography. In this study, Kazakh legal system that has developed within the connections of great steppe and Islamic culture and comprehensive system of norms that are applied in the traditional Kazakh society are discussed in accordance with the Islamic law. Norms of Kazakh customs have been analyzed on the basis of classical literatures of Islamic law. Similarities and differences between customary applications are determined and the actual relations with the Islamic law norms have been indicated. The study consists of an introduction and three parts. The introduction introduces an information about the subject and purpose of the study, the method used. The first part deals with the introduction of terms of “custom” and “common law” and evaluation of these terms as law sources. The second part deals with the legal structure of the Kazakh society, the features of the Kazakh customary law, as well as the institute of “biler” as a people's court and legal reform carried out in the XIX century. The third chapter, which is the main section, focuses on the land cases which are known to be most commonly occuring events in Kazakh society, family law (civil code), crime and criminal law. Afterwards, implementations of Kazakh law have been introduced, and then Islamic applications of the same sence have been forwarded, and finally analyzed in terms of similarities and differences.