Piyasa ekonomisine geçiş sürecinde Kırgızistan

Abstract

Doğu Bloku'nun çözülmesi ve eski Sovyetler Birliği'nin dağılması sonrası dönemde yaşanan gelişmeler siyasi, askeri, sosyal ve ekonomik açılardan önemli sonuçlar doğurmuştur. Bu tecrübeyi yaşayan ülkelerden biri de Kırgızistan Cumhuriyeti olmuştur. Eski Sovyet cumhuriyetlerinden biri olan ve yaklaşık 4.5 milyon nüfuslu küçük bir ülke olan Kırgızistan, piyasa ekonomisine geçiş sürecinde en aktif politikaları izleyen ve diğer bölge Cumhuriyetlerine örnek gösterilen bir performans sergilemiştir. 1991'de bağımsızlığın ilanı sonrası girilen ekonomik kriz ve eski sistemin sorunların çözümünde bir alternatif olmaktan uzaklaşması sonucu uluslararası alanda hakim eğilime uygun olarak piyasa ekonomisine geçilmesi gerektiği veri olarak kabul edilmiş, ancak bu geçişin nasıl sağlanacağı hususu tartışmalara neden olmuştur. Bağımsızlıktan sonra Kırgızistan Şok Terapi, Tedrici Geçiş ve Dışa Açık Gelişme politikası alternatiflerinden, tedrici bir yolla ve dışa açık iktisat politikaları izlenerek reformların yürütülmesi yönünde tercihini netleştirmiştir. Ülkede öncelikle fiyat kontrolleri kademeli olarak kaldırılmış; özel mülkiyetin tesisi ve mülkiyetin yaygınlaştırılması yönünde Anayasal ve yasal düzenlemeler yapılmış; Ruble bölgesinden çıkılarak milli para birimi Som'a geçilmiş; Uluslararası kuruluşlarla siyasi ve ekonomik ilişkiler tesis edilmiş, yabancı sermayeyi teşvik edici bir dizi düzenleme yapılmış ve kapsamlı bir Özelleştirme lerek kısa zamanda ülkedeki mülkiyet yapısı değiştirilmiştir. Kırgızistan'da yürütülen reform uygulamada ciddi sorunlarla karşılaşmıştır. Reform sürecinde öncelikle ekonomik zihniyet farklılığı en önemli sorunlardan biri olarak ortaya çıkmıştır. Karşılaşılan önemli zorluklardan biri de ülkede piyasa ekonomisinin işlemesini sağlayacak hukuki ve kurumsal alt yapının eksikliği olmuştur. Bu süreçte gelir dağılımının hızla bozulması ve toplumsal kesimler arasında daha önce olmadığı şekilde belirgin gelir farklılıkları ortaya çıkması, yüksek enflasyon ve işsizlikte görülen hızlı artış toplumsal huzursuzluklara neden olmuştur. Kırgızistan enflasyonla mücadele alanında da bölge ülkelerinin en başarılı olanıdır. Gerçekten de enflasyon 4 haneli rakamlardan kısa sayılabilecek bir zaman dilimi içinde iki haneli rakamlara çekilebilmiş ve yıllık ortalama % 12.1 (1998) gibi, ülke şartları çerçevesinde makul sayılabilecek bir düzeye inmiştir. Kırgızistan'da yaklaşık 7 yıldır (1992-1999) sürdürülen geçiş çalışmalarının yeterli olduğunu ve sürecin tamamlandığını söylemek mümkün değildir. Ancak ülkenin benzer süreci yaşayan diğer ülkelere göre belirgin bir başarı kazandığı da bir gerçektir. Ekonomide liberalizasyon ve siyasette demokratikleşme çabalarının sürdürülmesi durumunda Kırgızistan'ın uluslararası camiada yerini sağlamlaştıracağını ve bölgesinde cesametinin üzerinde bir rol üstlenebileceğini söylemek mümkündür. Orta Asya'nın İsviçresi olarak nitelendirilen Kırgızistan'ın gerek finansal açıdan, gerek turizm ve ticaret merkezi olması açısından gerekli potansiyelinin varlığı rahatlıkla söylenebilir.