Publication: Algılanan örgüt yapısı ile iş tatmini arasındaki ilişkide kişilik özelliklerinin rolü ve bir araştırma
Abstract
Yapısı, Kişilik Özellikleri, İş Tatmini ALGILANAN ÖRGÜT YAPISI İLE İŞ TATMİNİ ARASINDAKİ İLİŞKİDE KİŞİLİK ÖZELLİKLERİNİN ROLÜ ve BİR ARAŞTIRMA
Örgüt yapısı kavramı örgütsel alanda sıklıkla incelenen bir kavram olarak karşımıza çıkmaktadır. Farklı örgüt yapıları çalışanlara farklı ortamlar sunmakta ve bu bağlamda çalışanlar üzerinde farklı etkiler yaratabilmektedir. İlgili yazında farklı yapı türlerinin farklı kişiler tarafından nasıl algılandığı ve bu yapılara ne şekilde tepkiler geliştirildiği yönünde araştırmalara rastlamak mümkündür. Bu noktada bireysel farklılıkların önemli bir kaynağı olarak kişilik özellikleri de üzerinde önemle durulması gereken bir kavram olarak karşımıza çıkmaktadır. Bu bağlamda bu araştırmada, algılanan örgüt yapısı ile iş tatmini arasında olduğu varsayılan ilişkide kişilik özelliklerinin nasıl bir rolü olduğu araştırılmıştır. Araştırmada veri toplama yöntemi olarak anket tekniğinden yararlanılmıştır. Araştırma, İstanbul Sanayi Odası tarafından açıklanan Türkiye’nin 500 büyük sanayi işletmesinden (2008) gıda, kimya, otomotiv, teknoloji, demir-çelik sektörlerinde faaliyet gösteren ve İstanbul Menkul Kıymetler Borsası’nda işlem gören hizmet işletmelerinden sağlık, bankacılık, iletişim, turizm, mağazacılık sektörlerinde faaliyet gösteren 16 işletmenin 534 beyaz yakalı çalışanı üzerinde gerçekleştirilmiştir. Araştırma sonucunda algılanan örgüt yapısı ile iş tatminin yönetsel ve varoluşsal olarak adlandırılan iki boyutu arasında pozitif yönlü bir ilişki bulunmuştur. Bu ilişkide kişilik özelliklerinin nasıl bir rol oynadığına ilişkin yapılan analizler neticesinde ise algılanan örgüt yapısı ile yönetsel tatmin arasındaki ilişkide sanatçı ve geleneksel kişilik özelliklerinin bu ilişkiyi farklılaştırıcı (moderatör) bir rolü olduğu görülmüştür. Algılanan örgüt yapısı ile varoluşsal tatmin arasındaki ilişkide ise, sanatçı, gerçekçi, araştırmacı ve geleneksel kişilik özelliklerinin bu ilişkiyi farklılaştırıcı (moderatör) bir rolü olduğu görülmüştür. Key words:: Organizational Structure, Personality Features, Job Satisfaction ROLE OF PERSONALITY FEATURES IN RELATIONSHIP BETWEEN PERCEIVED ORGANIZATIONAL STRUCTURE AND JOB SATISFACTION and A RESEARCH ABSTRACT Organizational structure is a concept that is widely studied in structural field. Various structures of organization offer different work environments to employees and creates various affects on them in this context. It is possible to find researches studying how various structure types are perceived and what kind of reactions are developed to these in the related literature. At this point, personality features appear as an important source of personality differences and as a crucial term to be investigated. Concerning this, role of personality features in the assumed relationship between perceived organizational structure and job satisfaction is investigated in this research. Survey technique is used as a data gathering method in this research. This research is conducted on 534 white collar workers from 16 business organizations in health, banking, communication, tourism, retailing sectors which are traded at Istanbul Stock Exchange Market, and which are from 500 top ranking industry organizations active in food, chemistry, automotive, technology, iron and steel sectors as announced by Istanbul Chamber of Industry (2008). As a result of this research, a pozitive relationship is found between existential and supervisory dimensions of perceived organizational structure and job satisfaction. In the research that is studying the role of personality features in this relationship it was found that artistic and traditional personality features play a moderator role in the relationship between perceived organizational structure and managerial satisfaction. It was seen that artistic, realistic, inquisitive, traditional personality features play a moderator role in the relationship between perceived organizational structure and existential satisfaction.
Örgüt yapısı kavramı örgütsel alanda sıklıkla incelenen bir kavram olarak karşımıza çıkmaktadır. Farklı örgüt yapıları çalışanlara farklı ortamlar sunmakta ve bu bağlamda çalışanlar üzerinde farklı etkiler yaratabilmektedir. İlgili yazında farklı yapı türlerinin farklı kişiler tarafından nasıl algılandığı ve bu yapılara ne şekilde tepkiler geliştirildiği yönünde araştırmalara rastlamak mümkündür. Bu noktada bireysel farklılıkların önemli bir kaynağı olarak kişilik özellikleri de üzerinde önemle durulması gereken bir kavram olarak karşımıza çıkmaktadır. Bu bağlamda bu araştırmada, algılanan örgüt yapısı ile iş tatmini arasında olduğu varsayılan ilişkide kişilik özelliklerinin nasıl bir rolü olduğu araştırılmıştır. Araştırmada veri toplama yöntemi olarak anket tekniğinden yararlanılmıştır. Araştırma, İstanbul Sanayi Odası tarafından açıklanan Türkiye’nin 500 büyük sanayi işletmesinden (2008) gıda, kimya, otomotiv, teknoloji, demir-çelik sektörlerinde faaliyet gösteren ve İstanbul Menkul Kıymetler Borsası’nda işlem gören hizmet işletmelerinden sağlık, bankacılık, iletişim, turizm, mağazacılık sektörlerinde faaliyet gösteren 16 işletmenin 534 beyaz yakalı çalışanı üzerinde gerçekleştirilmiştir. Araştırma sonucunda algılanan örgüt yapısı ile iş tatminin yönetsel ve varoluşsal olarak adlandırılan iki boyutu arasında pozitif yönlü bir ilişki bulunmuştur. Bu ilişkide kişilik özelliklerinin nasıl bir rol oynadığına ilişkin yapılan analizler neticesinde ise algılanan örgüt yapısı ile yönetsel tatmin arasındaki ilişkide sanatçı ve geleneksel kişilik özelliklerinin bu ilişkiyi farklılaştırıcı (moderatör) bir rolü olduğu görülmüştür. Algılanan örgüt yapısı ile varoluşsal tatmin arasındaki ilişkide ise, sanatçı, gerçekçi, araştırmacı ve geleneksel kişilik özelliklerinin bu ilişkiyi farklılaştırıcı (moderatör) bir rolü olduğu görülmüştür. Key words:: Organizational Structure, Personality Features, Job Satisfaction ROLE OF PERSONALITY FEATURES IN RELATIONSHIP BETWEEN PERCEIVED ORGANIZATIONAL STRUCTURE AND JOB SATISFACTION and A RESEARCH ABSTRACT Organizational structure is a concept that is widely studied in structural field. Various structures of organization offer different work environments to employees and creates various affects on them in this context. It is possible to find researches studying how various structure types are perceived and what kind of reactions are developed to these in the related literature. At this point, personality features appear as an important source of personality differences and as a crucial term to be investigated. Concerning this, role of personality features in the assumed relationship between perceived organizational structure and job satisfaction is investigated in this research. Survey technique is used as a data gathering method in this research. This research is conducted on 534 white collar workers from 16 business organizations in health, banking, communication, tourism, retailing sectors which are traded at Istanbul Stock Exchange Market, and which are from 500 top ranking industry organizations active in food, chemistry, automotive, technology, iron and steel sectors as announced by Istanbul Chamber of Industry (2008). As a result of this research, a pozitive relationship is found between existential and supervisory dimensions of perceived organizational structure and job satisfaction. In the research that is studying the role of personality features in this relationship it was found that artistic and traditional personality features play a moderator role in the relationship between perceived organizational structure and managerial satisfaction. It was seen that artistic, realistic, inquisitive, traditional personality features play a moderator role in the relationship between perceived organizational structure and existential satisfaction.