Roma hukukunda Fahiş Gabin (Laesio Enormis)

Abstract

Roma sözleşmeler hukukunda fahiş gabine yönelik kaideler ilk bakışta belirsizlik arz eder. Bu sebeple Roma hukukunda fahiş gabinin anlam ve kapsamını belirlemede iki teori ortaya atılmıştır. Fahiş gabin sözleşmeler hukukunda, karşılıklı edimlerin söz konusu olduğu sözleşmelerde, bu karşılıklı yükümlülüklere ilişkin bir ilkedir. Örneğin, alım satım sözleşmesinde satılan malın gerçek değeri ona karşılık verilen semenin değeri ile dengeli ise gabinin olmadığı kabul edilir. Fakat malın gerçek değeri ile semenin değeri arasında bir dengesizlik var ise bu durumda gabinin varlığından söz edilebilir. Eğer bahsedilen bu karşılıklı edimlerin değerleri arasında sadece bir dengesizlik değil aşırı bir dengesizlik var ise bu durumda fahiş gabinin (laesio enormis) varlığından söz edilebilir. Fahiş gabin Iustinianus'un Codex'indeki iki özel metin üzerine temellendirilmiştir. Bu metinler Diocletianus tarafından ortaya konmuş ve Iustinianus'un Codex'ine interpolatio'larla dahil edilmiştir. Bu terim glossatorlar tarafından ortaya konmuştur. Iustinianus'a kadar hiçbir hukuki düzenleme C. 4.44.2'nin getirdiği çözüm tarzını getirmemiştir. Ayrıca şunu belirtmek gerekir ki gabinin varlığı sebebi ile sözleşmenin iptali, esasen ahlaki temellere dayandırılır. At first sight, the Roman law concerning lesion in the various contracts, is rather ambiguours. To explain this ambiguity, two theories have been worked aut. Lesion in the law of contracts refers to the value ot the mutual obligations in a bilatenal contract. In the law of sales, for examle, there is no lesion if the price caresponds to the value of the thing sold; if, on the other hand, the value of the thing sold is higher than the price received, there is lesion. If there is not only a difference, but between the value of the mutual obligations, the lesion is called laesio enormis. It found its legal expression in the doctrine of lesion an awe-inspiring piece of legal architecture, built upon the frail foundations of two texts from Iustinianus Code. This rescriptum was ostensibly issued by Diocletianus. It is not unlikely, hawever, that we are dealing with a Iustinianus interpolation. The term was introduced by the gldssators. Up to the time of lustinianus there is no sigh that a remedy on the lines of that suggested in C. 4.44.2 was ever granted. According to this argument the basis for recognising lesion as a graund for rescission is a moral value.