2000’li yıllarda Türkiye’de banka emek süreçleri ve proleterleşme

Abstract

Eleştirel, tarihsel, ilişkisel ve bütünlüklü bir bakış açısı üzerinden ele alınan bu çalışma bankacılık mesleği ve banka emekçilerinin zaman içerisinde yaşadığı dönüşümü nedenleri ile beraber derinlikli olarak incelemeyi hedeflemektedir. Bu çerçevede ele alınan banka şubelerindeki emek süreçleri ve banka emekçilerinin yaşamış olduğu dönüşümün çeşitli boyutları ile bu çalışmaya daha sağlıklı bir biçimde yansıtılabilmesi adına nitelikli araştırma teknikleri kullanan ampirik bir araştırma gerçekleştirilmiştir. Araştırmacı ilk olarak banka şubelerinin doğal ortamı içerisinde katılımcı gözlem tekniği çerçevesinde, 13 ay boyunca yabancı sermayeli özel bir mevduat bankasında, çalışma koşullarının en çetin olduğu gişe pozisyonunda çalışmıştır. Banka şubelerindeki emek süreçlerini ve banka emekçilerinin yaşadığı dönüşümü yerinde gözlemleyen araştırmacı ardından 3 farklı özel mevduat bankasının İstanbul’da yer alan farklı şubelerinde, farklı görev ve pozisyonlarda çalışan toplam 21 banka emekçisi ve 3 emekli banka emekçisi ile derinlemesine görüşmeler yürütmüştür. Yürütülen derinlemesine görüşmelerde banka emekçilerinin emek süreçlerindeki dönüşüm, vasıf ve eğitim, çalışma koşullarının gün geçtikçe kötüleşmesi, artan esnek çalışma ve derinleşen güvencesiz çalışma ilişkileri, bankacılık mesleğinin itibarı hakkında sorular yöneltilmiş, yaşanan proleterleşme süreci hakkında banka emekçilerinin duygu, düşünce ve gündelik deneyimlerine ulaşılmaya çaba gösterilmiştir. Görüşmeler sonucunda elde edilen bulgular neticesinde banka şubelerinde gerçekleşen proleterleşme süreçlerinin görünmeyen gerçeklikleriyle beraber açığa çıkartılması ve banka emekçilerinin proleterleşme göstergeleri üzerine bir değerlendirme yapılmaya çalışılmıştır.

This study, which has been constructed based on critical, historical, relational and integrated perspective, aims to examine the transformation of the banking profession and bank workers in time with the reasons. In this framework, an empirical research has been carried out using qualified research techniques in order to be be able to reflect in a healthier way the transformation of labor processes in bank branches and bank workers. First of all, the researcher worked in the box office where the working conditions were the most difficult in a private deposit bank with foreign capital for 13 months within the framework of the participatory observation technique within the natural environment of the bank branches. After observing the labor processes and the transformation of the bank workers at bank branches, the researcher conducted in-depth interviews with 21 bank workers and 3 retired bank workes in different positions at different branches of 3 different private deposit banks in Istanbul. During the in-depth interviews, the Bank’s employees were asked about the transformation in their labor processes, qualification and education, the worsening of working conditions, increasing flexible work and deepening insecure working relations, the reputation of the banking occupation, efforts have been made to reach the feeling, thoughts and daily experiences of the bank workers about the proletarianization process. As a result of the findings obtained from the interviews, an attempt was made to reveal the proletarianization processes in bank branches together with the invisible realities and the indicators of proletarianization of the bank workers.