Hadi Zarif tarafından derlenen Özbek destanı Yusuf ve Ahmed (s. 205-304) (metin-inceleme-dizin)

Abstract

Yusuf ve Ahmed, Türk kahramanlık ve destan geleneğine ait bir Türkdestanıdır. Hikayede yer yer Köroğlu destanından ve özellikle Yusuf kıssasındanmotiflere rastlanan destan bize tarihi gerçeklerden de söz etmektedir.Bu destanda neredeyse çocuk yaĢlarda Mirza Mahmut tarafından esir alınıpGüzelĢah tarafından zindanlara atılan iki yiğit kuzenin hikayesi konu alınır. Yedi yılzindanda kaldıktan sonra bir âĢık atıĢmasıyla kurtulan Yusuf ve Ahmet, evlerinedönerken yolda kendilerini esir alan Mirza Mahmut’u bulup öldürürler. Yolda birkervanla karĢılaĢan Yusuf ve Ahmet, NadirĢah’ın kızına -yani Ahmetbey’in hatununabirtoy hazırladığını öğrenir. Yusuf ve Ahmet bunu öğrenince aceleyle toya giderler.Toyu tarumar eden iki kardeĢ sekiz yıl sonra hatunlarına ve sevdiklerine kavuĢurlar.Daha sonra ise diğer Türk boylarından asker toplayıp ordu kurarak kendilerini zindanaatan GüzelĢah’a sefer düzenlerler…Yusuf ve Ahmed destanının Özbek varyantı üzerinde çalıĢılmıĢtır. Metinincelendiğinde iki derleyici tarafından derlendiği görülmüĢtür.Bu çalıĢma beĢ bölümden oluĢmaktadır: Ġnceleme, orijinal Özbek Kiril harflimetin, transliterasyon, çeviri ve dizin. Ġnceleme sıfatfiil ve zarffiillerin kullanımını elealmaktadır. Transliterasyon için günümüz Özbek Latin alfabesi kullanılmıĢtır. Dizintransliterasyon metnindeki numaralandırma üzerinden yapılmıĢtır. Transliterasyonmetnindeki numaralar ―[]‖ ile belirtilmiĢtir.

Yusuf and Ahmed is a Turkic epos that belongs to Turkic heroism and epostradition. The epos which shares motives with the Köroğlu epos and Yusuf kıssa timeto time, mentions us historical facts too.This epos tells the story of two heroic brothers that captured by the MirzaMahmut and imprisoned by the GüzelĢah at the childhood. After seven years ofimprisonment the two brothers wins a competition and on their way to home they findMirza Mahmut who captured them and kill him. On the way to home they met with aconvoy and find out that there is preperation to marriage for Nadir ġah’s daughter,Ahmed’s lover. After find in gout this, they go to wedding place hastily. After theybring down the wedding they regains with their lovers.Here worked on the Uzbek variant of the Yusuf and Ahmed epos. When thetext studied, it appears that the text collected from two different people.This work contains five section; examination, orijinal script in Uzbek Cyrillicalphabeth, transliteration, translation and index. Examination, focuses on usage ofparticiples and gerunds. For the transliteration contemporary Uzbek Latin alfabeth isused. Enumaration of the index is based on the transliteration numbers. Transliterationnumbers are highlighted with the ―[]” in the transliteration text.