İmam hatip liseleri Arapça ders kitaplarındaki dilbilgisi konularının analizi

Abstract

İmam hatip liseleri Arapça ders kitaplarındaki dilbilgisi konularının analizi Bu çalışma, Millî Eğitim Bakanlığı tarafından hazırlanan Arapça Dersi Öğretim rultusunda, İmam Hatip Liselerinde okutulan 9., 10., 11. ve 12. sınıf Arapça ders kitaplarında yer alan dil bilgisi (nahiv) konularının öğretim biçimlerini, pedagojik yaklaşımlarını ve dört temel dil becerisine katkı düzeyini analiz etmeyi amaçlamaktadır. Araştırmada, 9. ve 10. sınıflarda kullanılan genel Arapça ders kitaplarının yanı sıra, 11. ve 12. sınıflarda okutulan meslekî Arapça kitapları da kapsamlı bir incelemeye tabi tutulmuştur. Müfredatta belirtilen hedef kazanımlar esas alınarak; gramer konularının seviyeye uygunluğu, sunum biçimleri, kullanılan etkinlik türleri ve alıştırmaların işlevselliği içerik analizi yöntemiyle değerlendirilmiştir. Bu çalışmayı diğer araştırmalardan ayıran temel yön, ders kitaplarında sarmal öğretim yaklaşımının ne derece benimsendiğini ve uygulanabildiğini incelemeyi merkezine almış olmasıdır. Millî Eğitim Bakanlığı tarafından son yıllarda vurgulanan sarmal yaklaşımın; kademeli öğrenme, önceki bilgilerin yeni bağlamlarda yeniden ele alınması, dil yapılarını giderek derinleştirme ve becerileri bütüncül olarak geliştirme ilkeleri doğrultusunda kitaplara nasıl yansıdığı detaylı biçimde analiz edilmiştir. Bulgular, sınıflar arasında belirgin bir kademeliliğin bulunduğunu ancak sarmal yapının bazı konularda güçlü şekilde işlerken bazı bölümlerde yüzeysel kaldığını göstermektedir. Özellikle dil bilgisi yapılarına ilişkin bağlantı kurma, önceki öğrenmeleri genişletme ve çok yönlü bağlamlarda tekrar etme düzeyi kitaplar arasında değişkenlik göstermektedir. Sonuç olarak bu çalışma, Arapça ders kitaplarının sarmal öğretim yaklaşımına ne ölçüde uyum sağladığını ortaya koymakta ve bu yaklaşımın uygulama niteliğini değerlendirmektedir. Böylece araştırma, Arapça öğretiminde program–kitap bütünlüğünü anlamaya, kullanılan gramer sunum tekniklerinin sarmal yapı ile ilişkisini açıklamaya ve öğretim materyallerinin pedagojik doğrultuda gelişimine ışık tutmaya yönelik bir katkı sunmaktadır.

This study aims to analyze the instructional methods, pedagogical approaches, and contributions to the four fundamental language skills in the grammar (nahw) sections of the 9th, 10th, 11th, and 12th grade Arabic coursebooks used in Imam Hatip High Schools, in line with the Arabic Language Teaching Program prepared by the Turkish Ministry of National Education. The research examines not only the general Arabic textbooks taught in the 9th and 10th grades but also the specialized vocational Arabic textbooks used in the 11th and 12th grades. Based on the learning outcomes specified in the curriculum, the appropriateness of grammar topics to students’ proficiency levels, their presentation styles, the nature of exercises and activities, and their functional qualities were evaluated through content analysis. What distinguishes this study from previous research is its primary focus on examining the extent to which the spiral curriculum approach is adopted and implemented within these coursebooks. The study analyzes in detail how the spiral approach— emphasized by the Ministry of National Education in recent years—has been reflected in the textbooks, particularly regarding its principles of gradual learning, revisiting prior knowledge in new contexts, deepening grammatical structures, and supporting integrated skill development. Findings indicate a clear progression across grade levels; however, the extent to which the spiral structure operates effectively varies: while certain topics demonstrate strong spiral alignment, others remain relatively superficial. In particular, the degree of connection, expansion of prior learning, and contextual reinforcement of grammatical structures differs across the books. In conclusion, this study reveals the level of alignment between the Arabic coursebooks and the spiral curriculum approach, evaluating the quality of its implementation. Thus, the research contributes to understanding the coherence between the curriculum and textbooks in Arabic language teaching, clarifying the relationship between grammatical presentation techniques and the spiral structure, and offering insight into the pedagogical development of instructional materials.