Publication: İran'da dil ve ulusçuluk (1838-1938)
Abstract
Bu çalışma İran’da ulusçuluğun dil ve edebiyat ile ilişkisi içerisinde nasıl şekillendiğini, ilk ulusçuların bu iki alanı modern kimlik inşasında nasıl araçsallaştırdıklarını incelemektedir. Temel araştırma nesnesi, ulusçuların edebi ve düşünsel metinleridir. Bu bağlamda çalışma, yüz yıllık döneme yayılmış kurucu metinlerin bir söylem çözümlemesi niteliğindedir. Kuramsal çerçeve, ulus ve ulusçuluğu modern toplumsallaşmanın bir ürünü olarak ele alan “modernist” yaklaşımlardan yararlanarak çizilmektedir. Bu noktada Ernest Gellner’ın, “üst kültürler arası geçiş” tezinden yola çıkarak, İran’da geleneksel bilgi üretme otoriteleri ile “modern aydın”lar arasındaki -ulusçuluğu doğuran- epistemolojik el değiştirme incelenmektedir. Bununla birlikte modern İran tarihinin Avrupa ile farklılıklarına ve benzerliklerine indirgendiği klasik metodolojiye mesafe alınmakta, bunun yerine başka bir “Doğu” bağlamı olan Osmanlı ile senkronik karşılaştırmalar yapılarak İran ulusçuluğunun özgün nitelikleri tartışılmaktadır. Çalışma, ele aldığı dönemi dört ana başlıkta incelemektedir. İlk olarak, İran’ın XIX. yüzyıl başında edebi ve kültürel atmosferinde “yaşanan dönüşümler, Avrupa ile ilk temasın etkileri bağlamında analiz edilmektedir. Ardından, bu yüzyılın ilk yarısında sahneye çıkan aydınların, geleneğe meydan okuyan ve “Avrupai” bir dönüşüme çağıran metinleri hem tarihsel bağlam hem Osmanlı’daki benzerleri ile ilişkisi içerisinde tartışılmaktadır. İzleyen başlıkta, Meşrutiyet ve sonrasındaki dönem (1905-1920), ulusçuluğun örgütlenme süreci olarak ele alınmakta, bu dönemin söylem kurucu dergi ve gazetelerinin oluşturduğu “edebi kamu”, Osmanlı/ Türk ulusçuluğunun etkileri bağlamında incelenmektedir. Son olarak, inşa edilen yeni üst kültürel doktrinin, 1920’lerden sonra “ulus- devlet” kurumsallığına nasıl zemin sağladığı sorusu, “Yeni İran” ile “Yeni Türkiye”nin dil politikaları karşılaştırılarak sorulmaktadır.
This study explores how nationalism in Iran took shape through the domains of language and literature, and how early nationalists employed these tools in the making of modern identity. Its primary sources are the literary and intellectual writings of nationalist figures. The project offers a discourse analysis of key texts produced over a century of ideological transformation. The theoretical framework draws on modernist approaches that treat nationalism as a product of social modernization. Drawing particularly on Ernest Gellner’s notion of transitions between “high cultures,” the study investigates the epistemological shift from traditional authorities to modern intellectuals -an essential moment in the rise of nationalism in Iran. Rather than relying on Europe as the dominant comparative reference, the study places Iran in dialogue with the Ottoman Empire, allowing a more regionally grounded reading of its modern trajectory. The analysis unfolds in four parts. It begins with early 19th-century literary and cultural changes in Iran following contact with Europe. It then turns to the first generation of intellectuals, whose writings challenged tradition and called for a European-style renewal, echoing developments in the Ottoman world. The third part examines the Constitutional Revolution and its aftermath (1905-1920) as a key period in the organization of nationalist discourse. Finally, it explores how a newly constructed elite culture evolved into a state ideology after the 1920s, with a focus on language policies in “New Iran” and “New Turkey.”
This study explores how nationalism in Iran took shape through the domains of language and literature, and how early nationalists employed these tools in the making of modern identity. Its primary sources are the literary and intellectual writings of nationalist figures. The project offers a discourse analysis of key texts produced over a century of ideological transformation. The theoretical framework draws on modernist approaches that treat nationalism as a product of social modernization. Drawing particularly on Ernest Gellner’s notion of transitions between “high cultures,” the study investigates the epistemological shift from traditional authorities to modern intellectuals -an essential moment in the rise of nationalism in Iran. Rather than relying on Europe as the dominant comparative reference, the study places Iran in dialogue with the Ottoman Empire, allowing a more regionally grounded reading of its modern trajectory. The analysis unfolds in four parts. It begins with early 19th-century literary and cultural changes in Iran following contact with Europe. It then turns to the first generation of intellectuals, whose writings challenged tradition and called for a European-style renewal, echoing developments in the Ottoman world. The third part examines the Constitutional Revolution and its aftermath (1905-1920) as a key period in the organization of nationalist discourse. Finally, it explores how a newly constructed elite culture evolved into a state ideology after the 1920s, with a focus on language policies in “New Iran” and “New Turkey.”