Sanat ekseninde soylulaştırma : Dolapdere’nin sosyo-mekânsal dönüşümünde sanat kurumlarının etkisi

Abstract

Yirminci yüzyılın ikinci yarısından itibaren özellikle kent merkezlerinde gözlenen değişimleri açıklamada kullanılan soylulaştırma, çoğunlukla alt sınıfların yaşadığı alanlara orta ve üst sınıfların yerleşmeye başlamasıyla gelişen bir kentsel yeniden yapılanma sürecidir. Bu süreç her bölgede farklı ve kendine has bir şekilde işlemektedir. Bu çalışmada, son yıllarda nüfuzlu sanat kurumlarının açılmasıyla birlikte sosyo-mekânsal dönüşümler geçirmeye başlayan İstanbul’un Dolapdere semti, kültür ve sanat odaklı yatırımlar eşliğinde gerçekleşen soylulaştırma bağlamında ele alınmıştır. Araştırma sanat kurumlarının yoğunlukta olduğu Irmak Caddesi ile sınırlandırılarak Mart-Mayıs 2024 tarihleri arasında sekizi sanat kurumu çalışanı, yedisi Dolapdere sakini olmak üzere toplamda on beş kişi ile yarı yapılandırılmış görüşmeler gerçekleştirilmiş ve katılımcı gözlemden faydalanılmıştır. Ayrıca Dolapdere bölgesindeki sanat kurumlarıyla ilgili haberlerden, gazete yazılarından ve kurum temsilcilerinin verdiği çeşitli röportajlardan yola çıkarak söylem analizi yapılmıştır. Bu bağlamda birinci bölümde, Dolapdere'nin turizm ve kültür sanat odaklı dönüşümünün anlaşılmasına zemin hazırlamak için Dolapdere semtinin tarihi ve sosyo-demografik özellikleri aktarılmıştır. İkinci bölümde soylulaştırma sürecinin genel yapısı aktarılmıştır. Üçüncü bölümde sanat ve kültürün soylulaştırmada nasıl bir rol oynadığı Sharon Zukin’in sembolik ekonomi kavramından yola çıkılarak ele alınmış ve tartışmaya açılmıştır. Dördüncü bölüm olan son bölümde ise Dolapdere’de gerçekleşmekte olan sosyo-mekânsal dönüşümün farklı boyutlarını ve somut görünümlerini ortaya koyma amacıyla araştırma sürecinde elde edilen tüm bulgular çeşitli başlıklar altında incelenmiştir.

Gentrification, which is used to explain the changes observed especially in urban centres since the second half of the twentieth century, is an urban restructuring process that develops as middle and upper classes begin to settle in areas where mostly lower classes live. This process operates differently and uniquely in each region. In this study, the Dolapdere neighbourhood of Istanbul, which has started to undergo socio-spatial transformations with the opening of influential art institutions in recent years, is examined in the context of gentrification accompanied by culture and art-oriented investments. The research was limited to Irmak Street, where art institutions are concentrated, and semi-structured interviews were conducted between March and May 2024 with a total of fifteen people, including eight employees of art institutions and seven residents of Dolapdere, and participant observation was used. In addition, a discourse analysis was conducted based on newspaper articles about the art institutions in the Dolapdere region and various interviews given by the representatives of the institutions. In this context, in the first section, the historical and socio-demographic characteristics of Dolapdere neighbourhood are presented in order to prepare the ground for understanding the transformation of Dolapdere with a focus on tourism and culture and arts. In the second part, the general structure of the gentrification process is presented. In the third part, the role of art and culture in gentrification is discussed based on Sharon Zukin's concept of symbolic economy. In the fourth and final part, all the findings obtained during the research process are analysed under various headings in order to reveal the different dimensions and concrete manifestations of the socio-spatial transformation taking place in Dolapdere.