Türkiye’de otomobil sektörü dış ticaretine vergi uygulamalarının etkisi

Abstract

Türkiye’de otomobil sektörü dış ticaretine vergi uygulamalarının etkisi Türkiye’nin dış ticaretinde stratejik bir konuma sahip olan otomobil sektörü, dış ticaret ve vergi politikaları aracığıyla desteklenmekte ve korunmaktadır. Otomobil dış ticaretinde tarife, tarife dışı önlemler, vergi oranlarındaki değişiklikler, vergi düzenlemeleri ve teşvikler; yerli üretimin korunması, sanayi gelişimi, teknolojik ilerlemenin hızlandırılması ve doğrudan yabancı yatırımların artması amacıyla uygulanmaktadır. Türkiye’de ithal otomobillere uygulanan ilave gümrük vergisi, elektrikli otomobillerde düşük oranlı ÖTV uygulaması, Ar-Ge ve tasarım merkezlerinde uygulanan vergi avantajları ve bölgesel teşvikler yerli üretimin uluslararası rekabet gücünü artırmaktadır. Gümrük vergisi ve ÖTV oranlarında değişiklikler ve ek uygulamalar otomobil dış ticaret açıklarının azalması amacıyla uygulanmaktadır. Tez çalışmasında, Türkiye’de otomobil sektörü dış ticaretinde vergi uygulamalarının dış ticaret üzerindeki etkisini incelemek amaçlanmıştır. Türkiye’nin otomobil sanayisinin gelişimi, uluslararası ticaretteki konumu ve vergilerle ilişkisi belirlenmeye çalışılarak dış ticarete etki eden vergi uygulamalarına yer verilmeye çalışılmıştır. Araştırmada Türkiye’nin 1996-2024 döneminde otomobil sektörü ile ilişkili vergi oranlarında değişiklikler, vergi düzenlemeleri ve gelir artışları ile dış ticaret dengesindeki değişimler arasında ilişki kurularak vergilerin dış ticaret üzerindeki etkisi değerlendirilmiştir. Neticelenen bulgulara göre, gümrük vergi oranlarında değişiklikler, otomobil dış ticaretini doğrudan etkilemektedir. Öte yandan ÖTV uygulamaları; faiz oranları ve döviz kuruna bağlı şekillenerek dış ticarete etkisi bulunmaktadır. Diğer vergiler, vergi politikalarını güçlendiren tamamlayıcı ve dolaylı etki oluşturmaktadır. Otomobil sektöründe yatırımlara yönelik vergi teşviklerinin, üretime dayalı dış ticaret üzerinde olumlu etkileri gözlemlenmiştir. Elektrikli otomobillerde uygulanan vergi oranlarındaki indirimler ile otomobil sektörüne yönelik teşvikler, yerli üretim girişimlerini destekleyerek ölçek ekonomilerin oluşumuna ve endüstri içi ticaretin gelişimine katkıda bulunmaktadır.

The effect of tax practices on the foreign trade of the automobile sector in Turkey The automobile sector, which holds a strategic position in Turkey’s foreign trade, is supported and protected through foreign trade and tax policies. In automobile foreign trade, tariffs, non-tariff measures, changes in tax rates, tax regulations, and incentives are implemented with the aim of protecting domestic production, fostering industrial development, accelerating technological progress, and increasing foreign direct investment. The additional customs duty imposed on imported automobiles in Turkey, the low-rate Special Consumption Tax (SCT) applied to electric automobiles, the tax advantages implemented for R&D and design centers, and regional incentives enhance the international competitiveness of domestic production. Changes in customs duties and SRC rates, together with additional measures, are implemented with the aim of reducing automobile foreign trade deficits. In this thesis, the aim is to examine the impact of tax practices on foreign trade in Turkey’s automobile sector. By seeking to determine the development of Turkey’s automobile industry, its position in international trade, and its relationship with taxes, the study endeavors to address the tax practices that affect foreign trade. In the research, for the period 1996–2024 in Turkey, the effect of taxes on foreign trade was evaluated by establishing a relationship between changes in tax rates related to the automobile sector, tax regulations and increases in revenues, and changes in the foreign trade balance. According to the resulting findings, changes in customs duty rates directly affect automobile foreign trade. On the other hand, SCT practices, shaped by interest rates and the exchange rate, have an impact on foreign trade. Other taxes generate complementary and indirect effects that reinforce tax policies. Tax incentives for investments in the automobile sector have been observed to have positive effects on production-based foreign trade. Reductions in tax rates applied to electric automobiles, together with incentives for the automobile sector, support domestic production initiatives and contribute to the formation of economies of scale and the development of intra-industry trade.