İç savaş sırasında Suriye-Lübnan ilişkileri (1975-1976)

Abstract

İç Savaş Sırasında Suriye-Lübnan İlişkileri Suriye'nin Lübnan'a Müdahalesi (1975-1976) Lübnan iç savaşı sırasında Suriye ve Lübnan devletleri arasındaki ilişkileri ele alan tezimiz dört bölümden oluşmaktadır. İlk bölümde Suriye ve Lübnan ilişkilerinin tarihi temelleri ele alınmaktadır. İkinci bölümde Lübnan iç savaşının aktörleri tanıtılmaktadır. Üçüncü bölümde iç savaş sırasında Suriye ve Lübnan arasındaki ilişkiler Suriye'nin Lübnan krizine müdahalede bulunması çerçevesinde incelenmektedir. Dördüncü bölümde ise Suriye'nin Lübnan müdahalesinin bölgesel ve küresel boyutları ele alınmaktadır. Suriye ve Lübnan arasındaki ilişkilerin tarihi temellerinin ele alındığı ilk bölümde Suriye'nin Lübnan ile ilgili iddialarının nedenleri anlaşılmaya çalışılmakta ve bu iddiaların Suriye'nin Lübnan müdahalesi için nasıl bir zemin oluşturduğu incelenmektedir. Osmanlılar zamanında Bilad el-Şam veya el-Şam olarak adlandırılan bölgenin idari ve coğrafi açıdan belirsiz olması ve arkasından bu yapının Fransız manda döneminde takip edilen politikalar ile kısmen desteklenmeye devam etmesi sonucu bölgeyi tanımlamakta kullanılan Bilad el-Şam tanımlaması şumuliyet kazanarak Suriyeli liderlerin kendi bölgelerinde nüfuz sahibi olmak amacıyla kullandıkları bir enstrümana dönüşmüştür. İlk bölümde ayrıca, Suriye'nin Lübnan'ın bazı toprakları ile ilgili iddiaları ile paralel olarak ve kısmen Suriye iddiaları ile ilişkilendirilerek Lübnan'da manda döneminden itibaren huzursuzluk kaynağı olan meseleler ele alınmaktadır. Bu çerçevede manda döneminde Lübnan devletinin kuruluşu sırasında gündeme gelen sorunlar, Lübnan'ın Sünni Müslüman nüfusunun Suriye ile ilişkileri ve Fransızlar tarafından takip edilen politikalar alt başlıklar halinde incelenmeye çalışılmaktadır. İkinci bölümde Lübnan iç savaşının tarafları iç aktörler ve dış aktörler şeklinde iki başlık halinde incelenmektedir. İç aktörler de yine kendi içinde Lübnan'da 1943 yılında oluşturulan statükonun korunmasından yana olan Hıristiyanlara tekabül edecek şekilde statükocular ve sistemin değişmesi için mücadele eden Müslüman-sol koalisyona tekabül eden revizyonistler alt başlıkları halinde incelenmektedir. Bu bölümde ikinci olarak Lübnan iç savaşının dış aktörü olarak FKÖ ve Filistinlilerin iç savaş sırasındaki konumu ve rolü incelenmeye çalışılmaktadır. Lübnan'da Filistin askeri varlığı, 1960'lı yılların sonlarından itibaren Lübnanlılar arasındaki zıtlıkları daha da keskinleştiren bir faktör olarak ortaya çıkmış ve iç savaşı başlatıcı bir rol oynamıştır. İç savaşın ilk safhasında Red Cephesi istisna edilirse Filistin Direnişi tarafsız bir duruş sergilemiş, ancak savaşın daha sonraki safhalarında sol koalisyonu ile birlikte hareket etmiştir. Üçüncü bölümde iç savaş sırasında Suriye-Lübnan ilişkileri üç aşama halinde ele alınmaktadır. Suriye, 1975 yılı Nisan ayından Aralık ayına kadar olan süreçte esas olarak zorlayıcı olmayan diplomatik yollara başvurmuştur. 1976 yılı Ocak ayından Mayıs ayına kadar olan ikinci aşamada Hıristiyanlar ile çarpışan Filistin-sol koalisyonunu kurtarmak amacıyla dolaylı müdahalede bulunulmuştur. 1976 yılı Haziran ayından Ekim ayına kadar olan üçüncü aşamada ise bu sefer Filistin-sol koalisyonuna karşı doğrudan müdahale gerçekleşmiştir. Son bölümde Suriye'nin Lübnan müdahalesinin küresel boyutları ele alınmaktadır. Bu bölümde iç savaş sırasında Suriye-ABD ve Suriye-SSCB ilişkileri ele alınmaktadır.