Türkiye’de vadeli işlemler ve Opsiyon Borsası’nın gelişimi

Abstract

Globalizasyonun gelişmesiyle birlikte ekonomik ilişkiler de ulusallıktan uluslararası boyuta geçmeye başladı. Dolayısıyla ekonomideki hızlı değişim finans dünyasını da değiştirerek başta gelişmiş ülkelerde olmak üzere yeni piyasaların ortaya çıkmasına neden oldu. Bu süreçteki oluşan piyasaların önemlilerinden biri de vadeli işlem piyasalarıdır. Ekonomik gelişmelerin ve piyasalardaki uzmanlaşmanın paralelinde yatırımcıların karşılaştıkları riskler artmış, risk yönetimi kaçınılmaz olmuştur. Oluşan riski yönetebilmek için vadeli işlem piyasası araçlarını kullanmışlardır. Türkiye’de ise vadeli işlemler 1985’li yıllarda başlamış, organize piyasa olarak da Vadeli İşlem ve Opsiyon Borsası A.Ş. (VOBAŞ) 2002 yılında kurulmuş 2005 yılında faaliyete başlamıştır. Ayrıca Türkiye’deki ilk ve tek özel borsa ünvanına sahiptir. Türkiye’de VOB’un açılışından önce döviz ve faize dayalı türev ürünlerin daha çok işlem göreceği öngörülse de maalesef öyle olmamıştır. Dayanak varlıklarına göre iki endeks, iki döviz, üç faiz ve üç emtiaya dayalı türev ürünler olmasına rağmen açılışından günümüze hacimli olarak işlem görenler İMKB 30 endeks ve dolar kontratlardır. Piyasanın derinlik kazanması, ürün çeşitliliği sağlamak ve daha iyi bir risk yönetimi için çok yakın zamanda opsiyonlar ve hisse senedi kontratları da borsamıza eklenecektir. Bu çalışmada Türkiye’de vadeli işlemler piyasasının işleyişi ve tarihi konu edinilmiştir. Daha çok açılışından bugüne VOBAŞ incelenmiştir.

Globalisation has a great impact on all around the world as well as financial markets. Transaction within free market economies contributed to rapid development in financial markets and creation new financial instruments, developed countries holding the first place. Derivative markets emerged as a significant risk hedging instrument in this environment where every country and every company in the free market economies become more sensitive to global fluctuations. Futures and options exchanges are one of the main institutions of liberal economic system. In order to manage risks, risk management tools offered by derivative markets are inevitable. In Turkey, the first forward transaction was made in 1985. The regulatory framework has made it possible to establish a derivative exchange in Turkey and in 2002, Turkdex is enacted. Its operation started in 2005 leading as the first and only private derivatives exhange in Turkey. Although foreign currency, interest rate and commodity future contracts are envisaged to dominate by volume at the beginning, dolar and ISE-30 indeks future contracts have a greater trading volume whereas other future contracts are hardly trading at the market. Aiming to increase the trading volume and product multiplicity, stock exchange contracts and options will be introduced to the market very soon. This paper examines historical development and the feature of futures market in Turkey, mostly focused on Turdex up until now.