Kiraz (mudarebe) örnekleminde Hattab ve Miknasi'nin Muhtasar-ı Halil kitabını şerh ediş yönteminin mukayesesi

Abstract

Bu araştırma, Malikî mezhebinin önde gelen kaynaklarından Muhtasaru Halîl üzerine yazılmış iki önemli şerh olan Hattâb’a ait Mevâhibü’l-Celîl ile Miknâsî’ye ait Şifâ’l-ğalîl’i Kırâz (Mudârebe) konusu örneğinde incelemektedir. Tezin birinci bölümünde, muhtasar yazarı ile şârihler tanıtılmış, üç yazarın biyografileri ve eserleri kısaca aktarılmıştır. İkinci bölümde, fıkıh muhtasarları genel olarak tanıtılmış, Mâlikî muhtasarlarına değinildikten sonra Halîl’in Muhtasar’ında Kıraz konusunun işleniş şekli ele alınmıştır. Üçüncü bölümde ise her iki şerh genel hususiyetleri itibarıyla tahlil edilmiş, belli başlı özellikleri tespit edilmiş ve ardından şârihlerin şerh yöntemlerini mudârebe konusuna nasıl uyguladıkları ele alınmış; böylelikle iki şerh arasında tematik ve metodolojiik bir mukayese yapılmıştır. Mudârebe özelinde şarihler üzerinden mezhep içi fıkhî tartışmalar tespit edilmiş ve öne çıkan bazı konularda diğer mezheplerle mukayeselere gidilmiştir. Tezde, modern iktisadî uygulamalar arasında önemli bir yere sahip olan mudârebe akdinin günümüzde fon geliştirmenin en iyi ticari yollarından biri olduğu da vurgulanmış ve güncel uygulamalar ile klasik fıkıhtaki esaslar arasında bir karşılaştırma yapılmıştır.

This research examines two important commentaries: the Mevâhibü'l-Celîl belonging to Hattâb, and Şifâ'l-ğalîl belonging to Mikanasi on Muhtasaru Halîl, one of the leading sources of the Malikî sect, in the subject of Qirad (Mudraba). In the first chapter of the thesis, the biographies and works of the three authors were briefly presented. In the second chapter, the concept of fiqh manual books were introduced in general, and in Maliki sect specifically, then the way the subject of (Al-Qirad/ Mudarabah) in the manual book of Halil was handled. In the third chapter, both Hattab and Miknasis’ commentaries were analyzed in terms of their general characteristics, main characteristics, and how the commentators applied the commentary methods to the subject of Al-qirad/ Mudaraba. Moreover, a thematic and methodological comparison was made between the two commentaries. Within the context of Al-Qirad/ Mudaraba, intra-sectarian fiqh discussions were identified and comparisons were made with other sects on some prominent issues as well. Finally, a comparison was made between the current practices and the principles in classical fiqh and it is also emphasized that the Al-Qirad/ Mudarabah contract, which has an important place among modern economic practices, is one of the best commercial ways of fund development in the present era.