Yayılım coğrafyası açısından Muvatta' nüshaları

Abstract

Mâlik b. Enes’in (ö. 179/ 795) Muvatta’ isimli eseri ilk dönemden itibaren çok sayıda râvi tarafından rivayet edilmiş ve farklı coğrafyalarda nakledilmiştir. Muvatta’ı Mâlik’ten alan râvi sayısı hakkında 62 ile 993 arasında değişen rakamlar zikredilmiştir. Muvatta’ın nüshalarının sayılarına dair zikredilen rakamlar ise 20 ile 30 arasındadır. Bu tezin amacı nakledilen Muvatta’ nüshalarını tespit etmek, hangi râviler tarafından nerede ve hangi dönemde rivayet edildiklerini ortaya koymaktır. Nüshaların nakledildiği coğrafya içerisinde değerlendirilmesi tezin diğer bir amacını oluşturmaktadır. Tezde dokümantasyon/ belge tarama yöntemi kullanılmıştır. Bu bağlamda 31 nüshanın varlığı tespit edilmiştir. Nüshayı nakleden ve nakletme ihtimali bulunan râvi sayıları dikkate alındığında 31 nüsha içerisinde 8 nüshanın zayıf, 16 nüshanın orta ve 7 nüshanın güçlü bir rivayet süreci geçirdiği görülmüştür. İbnü’l-Kâsım, İbn Vehb, Ma‘n b. İsa, Ka‘nebî, İbn Bükeyr, Leysî ve Ebû Mus‘ab ez-Zührî nüshaları güçlü rivayet süreci geçiren nüshalardır. Nüshaların güçlü bir rivayet süreci geçirmesinde, nüsha sahibi râvinin sika olması, Mâlik’e olan talebelik süresinin uzunluğu ve nüshayı sağlam bir yol ile almış olması gibi birçok faktör etkili olmuştur. Nüshalar Irak, Endülüs, Mısır, Suriye, Horasan-Mâverâünnehir, Kuzey Afrika ve Hicaz olmak üzere 7 bölgede yayılım göstermiştir. Bölgedeki siyasi, ilmî ve mezhebî yapının durumu nüshaların yayılım göstermesinde etkili olan faktörler içerisindedir. Bu çalışmada Muvatta’ nüshalarının rivayet coğrafyası ortaya konulmuş ve nüshaların rivayetinin coğrafya içerisinde değerlendirilmesi yapılmıştır. Diğer hadis kaynaklarının da sonraki nesillere intikal serüvenini ortaya koyan çalışmaların yapılmasıyla hadis tarihine farklı bir açıdan bakma imkânı elde edilecektir.

The Muwatta' of Mālik b. Anas (d. 179/ 795) was narrated by a large number of narrators from the early period and transmitted in different geographies. The number of narrators who received al-Muwatta' from Malik ranges from 62 to 993. The number of copies of al-Muwatta is between 20 and 30. The aim of this thesis is to identify the copies of al-Muwatta' that have been transmitted and to reveal where and in which period they were narrated by which narrators. Another aim of the thesis is to evaluate the copies within the geography of their transmission. Documentation/ document scanning method was used in the thesis. In this context, the existence of 31 copies was determined. Considering the number of narrators who transmitted the copy and the number of narrators who might have transmitted the copy, it was seen that 8 of the 31 copies had a weak narration process, 16 copies had a medium narration process, and 7 copies had a strong narration process. The copies of Ibn al-Qāsim, Ibn Wahb, Ma'n b. Isa, Ka'nabī, Ibn Bukayr, al-Laysī, and Abū Mus'ab al-Zuhrī are the copies with a strong narration process. The strong narration process of the copies was influenced by many factors such as the fact that the narrator of the copy was sika, the length of his discipleship to Mālik, and the fact that he received the copy through a solid way. The copies were spread in 7 regions: Iraq, Andalusia, Egypt, Syria, Khorasan-Ma wara'un-nahr, North Africa and Hijaz. The political, scholarly, and sectarian structure in the region is among the factors that affect the spread of the copies. In this study, the geography of the narration of the copies of Muwatta' was revealed and the narration of the copies was evaluated within the geography. With the studies revealing the adventure of the transmission of other hadith sources to the next generations, it will be possible to look at the history of hadith from a different perspective.