Türkiye’de ekonomik kalkınma ve yatırım teşvikleri

Abstract

Büyüme, bir iktisadi sistemin kendi içsel güçlerinin dinamiği ile iktisadi yapıda, nicelik ve nitelik itibariyle gelişme yaratabilmesidir. Kalkınma ulusun iktisadi, sosyal ve siyasal yaşamındaki bilinçli müdahalelerle gerçekleştirilen ilerlemeleri tümünü belirtmektedir. Yatırım ise, belirli bir dönem içinde, ekonomideki üretim araçları varlığına yapılan eklemeler ve bu eklemeleri mümkün kılan harcamalardır Teşvikler, gerçekleşmesi zor yatırımların hayata geçirilmesi amacıyla, önceden veya sonradan verilen ödüllerdir. Türkiye’de teşvik tedbirleri ile ilgili ilk düzenleme Osmanlı’nın son dönemlerinde gerçekleştirilmiştir. Teşvik tedbirleri, Cumhuriyet dönemi ekonomi politikaları içinde yer almış, 1960 sonrası planlı kalkınma döneminde, Beş Yıllık Kalkınma Planları içinde de geniş ölçüde uygulama alanı bulmuştur. Türkiye’de teşviklerin tamamını kapsayan bir yasa bulunmamaktadır. Teşvik tedbirleriyle ilgili yasal düzenlemeler çok dağınık bir durum arzetmektedir. Teşvikleri düzenleyen mevzuat, Kanun Hükmünde Kararnameler, Tebliğler ve Genelgelerden oluşmaktadır Plânlı dönem öncesi esas itibari ile 1913 yılından, yani Osmanlı İmparatorluğunun son döneminden 1960 yılına kadar olan zamanı kapsamaktadır. Plânlı dönem ise, 1960’dan günümüze kadar olan süreyi içine almaktadır. Sanayileşme düşüncesinin doğuşuyla başlayan teşvik fikri doğrultusunda ilk yasal düzenleme, 1913 yılında çıkarılan “Teşvik-i Sanayi Kanun-u Muvakkatı”dır. Planlı dönemde ise 1961 Anayasası ile ekonomi politikasının kalkınma plânlarına göre yürütüleceği hükme bağlanmış ve bu plânları hazırlamak ve uygulamalarını izlemek üzere 1961’de Devlet Plânlama Teşkilâtı kurulmuştur. Birinci Beş Yıllık Kalkınma Plânı 1963 yılında uygulamaya konulmuştur. Türkiye’de 1960’dan sonra girilen plânlı dönemde, kalkınmanın ve sanayileşmenin demokratik bir düzem içinde, karma ekonomi olanaklarından yararlanılarak gerçekleştirilmesini ve özel sektörün kalkınmada etkili bir rol oynamasını sağlamak için yatırım ve ihracatla ilgili teşvik tedbirlerine önem verilmesi, BYKP’larının günümüze kadar uygulana gelen esasları olmuştur. The History of Incentives in Turkey Growth means that an economic system is able to develop with its own strengths’ dynamic in an economic structure regarding quantity and quality. Development is indicating a nation’s economic, social and political progress which has been occurred by means of reasonable interventions. Investment is the addition to existence of production tools in a specific time and the expenditure that makes this addition possible. Incentives are the rewards given to make it possible to implement investments. The first incentives were arranged during last period of the Ottoman Empire. They were a part of Turkey’s economic policy during early years of the Republic. After 1960, during the programmed development period, Incentives were implemented in the 5-year Development Program. There is no law in Turkey comprising all incentives. Legal proceedings about incentive measures are not well-organized. These include legislations, decrees, declarations and circulars. Incentives before the programmed period lasted from 1913, the late Ottoman Empire, to 1960, the programmed period. The first legal arrangements of incentives were made in 1913. These legal arrangements were called “Teşvik - i Sanayi Kanun – u Muvakkatı”. During the programmed period, the State Planning Organization was founded in 1961. The First 5-year Development Program was applied in 1963. To implement development and industrialization on a democratic platform by taking advantages of mixed economy and to include private sector in development, attaching importance to incentives about investment and export has been the main issue of the 5-year Development programs of Turkey.