Taberî tefsirinde kıssa-sîret ilişkisi Bakara ve A’râf sûreleri örneği

Abstract

İslâmî ilimlerin pek çok sahasında yetkin bir alim olan Muhammed İbn Cerîr et-Taberî’nin Câmiu’l-Beyân an Te’vîli Âyi’l-Kur’ân adlı eseri, özellikle Taberî’nin tefsirle ilgili kendisine ulaşan bilgileri büyük bir ilmî hassasiyetle ve senetleriyle kaydetmesi yönüyle dikkat çeker. Bu açıdan eser genellikle rivayet tefsirleri arasında değerlendirilmektedir. Ancak Taberî, bu eserinin pek çok yerinde rivayetlerden ayrı olarak pek çok özgün yorum da yapmıştır. Bu yorumlarda Taberî’nin, Kur’an’ın nüzûl dönemindeki olgularla olan bağlantısını vurgulayıcı ve böylelikle ayetin gerçekte ne amaçla nâzil olduğunu ortaya koyucu nitelikte açıklamalar yaptığı görülmektedir. Günümüzde “sîret-nüzûl ilişkisi” şeklinde ifade edilen bu yaklaşım tarzına Taberî’nin nasıl açılımlar getirdiği ve onun bu açılımlarının sonraki yorumlarla karşılaştırıldığında nasıl bir perspektif ortaya koyduğu incelenmeye değer bir durumdur. Bu tez çalışmasında öncelikle Taberî’nin tefsir metodu genel hatlarıyla ele alınmış, ardından tefsirde sîret-nüzûl ilişkisine vurgu yapan yöntem ve bunun Kur’an kıssalarıyla olan irtibatı irdelenmiş, son olarak Bakara ve A’raf surelerindeki kıssalara Taberî’nin getirdiği yorumlar değerlendirilerek bu konuda Taberî’nin yaklaşımına dair bir genelleme yapılmıştır. Sonuç olarak Taberî’nin kıssaları siyer olayları ile irtibatlı olarak yorumlayan ve zaman zaman aynı kıssanın farklı bağlamlarda farklı amaçlarla zikredildiğini kabul eden bir yaklaşım sergilediği görülmüştür.

The work of Câmiu'l-Beyân an Ta'wîli Âyi'l-Qur'an of Mohammad Ibn Cerîr at-Tabari, who is a competent scholar in many fields of Islamic sciences, draws attention especially in the way that Tabari records the information he received about the interpretation with great scientific precision and with “sanads”. In this respect the work is generally considered among the narrated exegesis (tafsir bi al-riwayah). However, Tabari also made many original interpretations in many parts of this work, apart from the narrations. In these comments, it is seen that Tabari made explanations that emphasize the connection of the Qur'an with the facts in the period of its revelation and thus show what the verse is actually for. It is worth examining how Tabari brought expansions to this approach, which is expressed as the sirah-nuzûl relationship today, and what kind of perspective these expansions put forward when compared with the later interpretations. In this thesis, first of all, Taberî's tafsir method was discussed in general terms, then the method emphasizing the relationship between sirah-nuzûl in tafsir and its connection with the Qur'anic stories were examined, and finally, the comments brought by Tabari to the stories in surahs Baqara and A'raf were evaluated and a generalization of Tabari's approach was made on this topic. As a result, it has been seen that Tabari interprets the tales in connection with the sirah events and accepts that the same tale is mentioned for different purposes in different contexts from time to time.