Pozitif psikolojik sermayenin iş stresi aracılığı ile iş yaşam dengesi üzerindeki etkisi : pilotlar üzerine bir araştırma

Abstract

Bu araştırma, havacılık sektöründe görev yapan pilotların pozitif psikolojik sermaye düzeyleri ile iş stresi ve iş-yaşam dengesi arasındaki ilişkileri incelemeyi amaçlamaktadır. Pozitif psikolojik sermaye, umut, iyimserlik, dayanıklılık, güven, dışadönüklük ve öz yeterlilikten oluşan pozitif psikolojik bir kaynak olarak tanımlanmakta ve bireylerin stresle başa çıkma kapasitelerini güçlendirmektedir. İş stresi ise, aşırı iş yükü, uzun çalışma saatleri, düşük kontrol düzeyi ve rol çatışmaları gibi faktörlerle ilişkili olup çalışanların hem bireysel hem de örgütsel düzeyde olumsuz sonuçlar yaşamalarına yol açmaktadır. Literatürde pozitif psikolojik sermaye ve iş stresi arasında çift yönlü ilişkiler tespit edilmiş, yüksek pozitif psikolojik sermaye düzeyinin stresi azaltıcı, yüksek stresin ise pozitif psikolojik sermayeyi zayıflatıcı etkiler gösterdiği belirlenmiştir. Araştırmanın örneklemini, Türkiye Havayolu Pilotları Vakfı (PİLVAK) ve Türkiye Havayolu Pilotları Derneği’ne kayıtlı pilotlar oluşturmaktadır. Çalışmada beş bölümden oluşan bir anket uygulanmıştır. Bulgular, pilotların pozitif psikolojik sermaye düzeylerinin yüksek, iş streslerinin ise orta seviyede olduğunu göstermiştir. Özellikle iyimserlik boyutunun, hem iş stresi hem de aile-iş çatışması üzerinde anlamlı ve negatif bir etkisi bulunmuştur. Ayrıca dışsal ve içsel pozitif psikolojik sermaye boyutlarının aile-iş çatışmasını azaltıcı etkiler gösterdiği belirlenmiştir. Sonuçlar, pozitif psikolojik sermayenin havacılık bağlamında stres yönetiminde kritik bir koruyucu unsur olduğunu ortaya koymakta; pilotların bireysel dayanıklılıklarının yanı sıra havayolu işletmelerinin operasyonel verimliliği ve güvenlik kültürü açısından da önemli katkılar sağlayabileceğini göstermektedir.This study aims to examine the relationships between positive psychological capital (PPC), job stress, and work-life balance among pilots in the aviation sector. PPC, comprising hope, optimism, resilience, self-efficacy, extraversion, and confidence, is defined as a positive psychological resource that enhances individuals’ capacity to cope with stress. Job stress, on the other hand, is associated with excessive workload, long working hours, low control, and role conflicts, and may lead to negative outcomes at both individual and organizational levels. The literature indicates a bidirectional relationship between PPC and job stress, with high levels of PPC mitigating stress, while high stress can weaken PPC. The study sample consisted of pilots registered with the Turkish Airline Pilots Foundation (PİLVAK) and the Turkish Airline Pilots Association. A five-part survey was administered, including sections on demographics, PPC, job stress, work-family conflict, and supplementary questions. The findings indicate that pilots exhibit high levels of PPC and moderate levels of job stress. Notably, the optimism dimension was found to have a significant negative effect on both job stress and work-family conflict. Additionally, both external and internal PPC dimensions were observed to reduce work-family conflict. The results highlight that PPC serves as a critical protective factor in stress management within the aviation context. Enhancing pilots’ individual resilience not only contributes to their personal well-being but also positively impacts operational efficiency and the safety culture of airline organizations. These findings underscore the importance of interventions aimed at developing PPC as part of organizational strategies to improve both employee well-being and overall performance.