Ahmed el-Mevlevi’nin ‘Risale fi Beyani’l-Mecaz ve Aksamih’ adlı eserinin tahkiki

Abstract

Arap Edebiyatı'nda belâgat çalışmaları câhiliyye dönemi şairlerinin yaptığı edebî tenkitle başlamış, Kur'an-ı Kerim'in nazil olmasıyla birlikte bu faaliyet daha da hızlanmıştır. İslâm'ın ilk dönemlerinde belâgat ilmi müstakil bir ilim olmamakla birlikte diğer ilimlerin özellikle tefsir ilminin konuları içinde ele alınıyordu. VIII/ XIV. yüzyıla gelindiğinde belâgat ilmi müstakil bir ilim haline gelmiş, belâgatla alakalı en önemli kaynak eserler bu dönemde verilmiştir. Daha sonraki devirlerde belâgatın bazı konuları hakkında müstakil eserler kaleme alınmıştır. Bunlardan birisi de Müneccimbaşı Ahmed el-Mevlevî (ö.1113/ 1702)'nin 'Risâle fî Beyâni'l-mecaz ve Aksâmih' adlı eseridir. Mevlânâ 'İsâmüddin el-İsferâyînî (944/ 1537)'nin Farsça risalesinin Arapça'ya tercümesi olan bu risaleyi Müneccimbaşı tercümeyle birlikte temel kaynaklardan da faydalanmak suretiyle, şerhederek adeta yeniden kaleme almıştır. Tercüme ve telif ettiği bu risâlesiyle Müneccimbaşı Ahmet el-Mevlevî, Arap dili ve belâgatının en derin konularına vukufiyetini ortaya koymuş, ayrıntılı konuları derleyici, düzenleyici olmuş; yer yer özgün sonuçlara ulaşmıştır. In Arabic Literature the rhetorical studies started with the literary criticism of the poets of the pre-İslamic arabian Paganizm and the descending of the Holy Quran. At the early ages of İslam, in spite of the rhetoric wasn't an independent knowledge, it had been studying in the subjects of commentary on the Quran. In the VIII/ XIV. century the rhetoric become an independent science, and the most important works on it was written in this century. After this century some independent books on some subjects of the rhetoric was written, one of them is Risâle fî Beyani'l-mecaz ve Aksâmih, which was written by Ahmed el-Mevlevi. He on figurative expression, that is an independent book on figurative expression, he explains figurative expression shortly, and expressions the most important sections of it. He translated this book from The Persian Language into Arabic. The original this book belongs to Isamuddin al-Isferaini.