Eleştirel gerçeklik akımında din-bilim ilişkisi : Ian G. Barbour, John C. Polkinghorne ve Arthur R. Peacocke örneği

Abstract

ELEŞTİREL GERÇEKÇİLİK AKIMINDA DİN - BİLİM İLİŞKİSİ: IAN G. BARBOUR, JOHN C. POLKINGHORNE VE ARTHUR R. PEACOCKE ÖRNEĞİ 20. Yüzyılda bilim alanında yaşanan gelişmeler doğa ve bilgi hakkındaki temel varsayımlarımızın yeniden gözden geçirilmesini zorunlu kılmış ve neticede determinizm yerine indeterminizmi, kesinlik yerine de belirsizliği temel alan yeni bir dünya tasavvuru ortaya çıkarmıştır. Bu yeni dünya tasavvuru epistemoloji konusunda da bir değişim ve dönüşümü ortaya çıkarmış, idealizm postmodernizm yönünde evrilirken, realizm içerisinde eleştirisini de taşıyan eleştirel gerçekçi bilgi teorisini netice vermiştir. Eleştirel gerçekçi bilgi teorisi hem zihinden bağımsız bir gerçekliğin varlığını hem de bireyin bilgi sürecine katılımını kabul ederek tartışmalarda tevazuu, tanımlar konusunda ucu açılığı ve yargılar konusunda da eleştiri ve değişime açık olma prensiplerini getirmiştir. Bu yeni bilgi teorisi indirgemeci bilimcilik ve dini lafızcılık gibi aşırılıklara giden yolu kapatarak din ve bilim konusunun sağlıklı bir zeminde tartışılabilmesi için de uygun bir zemin hazırlamıştır. Eleştirel gerçekçiler geliştirdikleri bu yeni bilgi teorisinden istifade ile din – bilim ilişkisi konusunu yeniden ele alarak din ve bilim arasındaki çatışmayı ortadan kaldırabilecek ve hakikatin bilgisine ulaşma yolunda ikisi arasında bir etkileşim ve diyalog zemini sağlayabilecek yeni din – bilim ilişkisi modelleri geliştirmişlerdir. Bu çalışmada eleştirel gerçekçi bilgi teorisinin geçerlilik ve tutarlılığını, eleştirel gerçekçilerin geliştirdikleri din – bilim ilişkisi modelleri bağlamında inceledik. Buna ilave olarak sağlıklı ve verimli bir din – bilim ilişkisinin nasıl kurulabileceği konusunu tartıştık.

THE RELATIONSHIP BETWEEN RELIGION AND SCIENCE IN CRITICAL REALISM: A CASE STUDY ON IAN G. BARBOUR, JOHN C. POLKINGHORNE AND ARTHUR R. PEACOCKE New developments that have taken place in the field of science in the 20th century had required our basic assumptions about nature and knowledge to be reexamined and brought a new conception of nature based on indeterminism instead of determinism and uncertainty instead of certainty. This new conception of nature had brought a change and transformation in the field of epistemology as well, and as the idealism evolved towards postmodernism, realism had produced “critical realism” which carries its critique within itself. Critical realism recognizes both a mind independent reality and the participation of the individual in the process of knowledge, which brought the principles of modesty in discussions, open endedness in definitions and openness to criticism and change in judgments. This new epistemology had blocked the way to extremisms like reductionist scientism and literalism and prepared a solid ground for the issue of science and religion to be discussed peacefully. Benefiting from this new epistemology, critical realists have discussed the issue of the relationship between science and religion over and developed new models of relationship between science and religion, which bear the potential to end the conflict between science and religion and provide a ground for both disciplines to interact and have dialogue towards attaining the knowledge of the truth. In this research, we have examined the validity and coherence of critical realist epistemology in the context of the models of relationship between science and religion, which have been developed by the critical realists. In addition to that, we have discussed the issue of how to establish a healthy and fruitful relationship between religion and science.