İbn Tağrîberdî’nin el-Menhelü’s-Sâfî Adlı Eserine Göre Kahire’de İlmî ve Sosyo-Kültürel Hayat

Abstract

Çalışmamızda, İbn Tağrîberdî’nin el-Menhelü’s-Sâfî Adlı Eserine Göre Kahire’de İlmî ve Sosyo-Kültürel Hayat’ı incelemeye çalıştık. Çalışma giriş, iki bölüm, sonuç, bibliyografya ve özetten meydana gelmiştir. Giriş kısmında çalışmanın sınır ve yöntemi ele alınarak çerçevesi ortaya konulmuş, istifade edilen kaynaklar tanıtılmıştır. Ayrıca İbn Tağrîberdî’nin ailesi ve hayatı, tahsil ve ilmî hayatı ve kişiliği incelenerek şahsiyeti ortaya çıkarılmış ve inceleme konumuz el-Menhel’in kullandığı kaynaklar ile dil ve üslûbu tespit edilmeye çalışılmıştır. Birinci bölümde; Menhel merkezli Kahire’de ilmî hayat çerçevesinde eğitim-öğretim, kadroları, dinî, filolojik ve aklî şeklinde üçe ayrılarak okutulan ilimler, dinî ilmin alt dalları arasında yer alan, Kur’an ilimleri, fıkıh, hadis, akâid, tarih gibi kısımlar, filolojik ilimlerden nahiv-Arapça, tasrîf, beyan, bedî, meânî, edebiyat ve hat (kitâbet) dalları ile aklî ilimler arasında ise matematik, fen ve felsefe bölümleri detaylı bir şekilde incelenmiş, aynı zamanda tasavvuf, düşünce ve diğer ilimler de ele alınmıştır. Ayrıca eğitim-öğretim kurumları arasında medreseler genişçe incelenmekle birlikte cami, hankah, bimâristân, zâviye, türbe, kubbe ve özel eğitim mekânları da açıklanmıştır. İkinci bölümde; sosyo-kültürel hayat bünyesinde sosyal hayatın içinde yaşanan evlilik, düğün, gerçekleşen doğum, doğan çocuğa adın verilmesi, büyüdüğünde lakap, künye, nisbeleri takılması, sünnet, gece şöleni, üstlerle yapılan hitaplar, tabir, atasözü, neşelenmeye yönelik latife ve fıkralar, ziyaret ve geziler; halk ile görevliler arasındaki ilişkiler, müslim ile gayrimislimler arasındaki münasebetler tetkik edilmiş; kültürel yaşam içerisinde dinî yaşam temsilcileri, müesseseleri, merasimler ve hatimler, büyük bir organizasyon olan deverânü’l-mahmil, cenaze merasimi; sanat hayatı çerçevesinde folklorun kısımları, giyim-kuşam, yiyecek ve içecekler ile gündelik araç ve gereçleri de ayrıntılı bir şekilde araştırılmıştır. Sonuçta; İbn Tağrîberdî’nin el-Menhelü’s-Sâfî Adlı Eserine Göre Kahire’de İlmî ve Sosyo-Kültürel Hayat’ı ele alan bu çalışmamızda Menhel’de yer alan bilgilere bağlı Kahire’de ilmî, sosyal ve kültürel durum tespiti yapılmıştır. Buradaki ifadeler bir beşerî ilim çalışması sınırları içerisinde yargılayıcı değil açıklayıcı olarak verilmeye çalışılmıştır.

In our study, we tried to examine İntellectual and Socio-Cultural Life in Cairo According to Ibn Tagribirdi’s al-Manhal as-Safi. The study consists of preface, introduction, two chapters, conclusion and bibliography. In the introduction, study’s limits and method is put forward and source are introduced. In addition, through examining Ibn Tagribirdi’s family and their life, and his educational background and intelectual life, his character is revealed. Besides, the subject of this study, al-Manhal’s sources and its language and style are tried to be located. In the first chapter, within the framework of al-Manhal-centered intellectual life in Cairo educational cadres are divided into three as religious, philological and natural sciences. And then, sciences taught are divided as religious sciences like Qur’anic sciences, fiqh, hadith, aqaid, history; as philological sciences like syntax, tasreef, bayan, badi’, maani, literature and calligraphy and as natural sciences like mathematics and philosophy. All these sections of sciences are examined in detail; on the other hand other sciences like sufism are dealt with as well. Moreover, not only -as centers of education- madrasa’s are discussed but also mosque, hanqah, bimaristan, zawiya, shrine, dome and private education centers are handled. In the second chapter, within the framework of socio-cultural life marriage, wedding ceremonies, births, name giving to the newborn, nickname giving (laqap, kunya and nisbah), circumcision, night festivals, superior-subordinate relationships, proverbs, jokes for amusement, visiting and traveling patterns; relationship between the public and the officers, and between muslims and non-muslims are investigated. Furthermore, representatives, institutions, rituals of religious life in cultural life and “hatim”s, as a huge organization “dawaran al-mahmil”, funeral ceremony; as parts of artistic life elements of folklore, clothing, eaitin-drinking, habits and daily equipments are also addressed in detail. In conslusion, in this study which deals with İntellectual and Socio-Cultural Life in Cairo According to Ibn Tagribirdi’s al-Manhal as-Safi, it is tried to determine the intellectual, social and cultural situation in Cairo depending on al-Manhal. Statements in this study are tried to be given not judgmental but interpretational within the boundaries of social sciences