Harezmşahlar İmparatorluğu’nda askeri teşkilat

Abstract

Hârezmşâhlar İmparatorluğu'nda askerî teşkilât şu kısımlardan oluşurdu: 1-Gulâm askerler, 2-İktâlı askerler, 3-Yardımcı kuvvetler. Gulâm ordusu, ilk dönemlerde, Selçuklu sistemine göre, çeşitli yollarla küçük yaşta temin edilen ve iyi bir eğitimden geçirilerek ordu bünyesine dahil edilen askerlerden oluşurken, devletin son 50-60 yılında bu sistem bozulmuş ve kuzey bozkırlarından yoğun şekilde gelerek Hârezmşâhlar ordusuna dahil olmuş Kanglı-Kıpçak kabilesine mensup askerlerden müteşekkil hale gelmiştir. Aynı durum iktâ sistemi için de geçerli hale gelerek, iktâlı askerlerin de büyük kısmını bu kabileye mensup kişiler oluşturmaya başlamıştır. Yardımcı kuvvetler ise, kabile askerleri, bağlı hânedânlıkların(vassallerin) gönderdiği askerler ve melik, devlet erkânı ve ümerâ askerlerinden oluşmaktadır. Yine, Türkmenler, gönüllüler, gâziler ve teknik sınıflar da bu kabilden sayılabilir. Askerî işlerin tümünüe Dîvân-ı 'Arz bakardı. Maaşları ve iktâları vermek, sefer zamanında gerekli hazırlıklarla ilgilenmek, askerin teftişini yapmak vb. işlere bu dîvân bakmaktaydı. En yüksek askerî rütbe Emîr-i Emîrân rütbesidir. Onun ardından Han, Melik, Emîr, Sıpah-bûd, Pehlivân, Mindâr, Yüzdâr, Hayl-başı, Kutvâl gibi rütbeler yer alır. Bu askerî rütbelerin yanında, merkezî görevleri olduğu halde askerî yetkileri de bulunan mansıpların varlığı da tespit edilebilmektedir. Bunlar, Vezir, Hâcib, Şıhne(Şahne), Emîr-i Ahur(Tavla Emîri) ve Reis mansıplarıdır. Yine, Tüm Türk-İslâm devletlerinde bulunan ordu kadılığı, Harezmşâhlar'da da mevuttu. Yolak ismi ile anılan bu şahıslar şer'î hukuka göre değil Türk örfî hukukuna göre hukümler vermekteydiler. Ordunun sevk ve idâresi, yine savaş taktikleri hususunda Selçuklu mirası aynen devam ettirilmiştir. Ordunun kullandığı techizât, ok-yay, kılıç, kargı, mızrak, miğfer, zırh, arrâde, mancınık, neft v.b. devrine ait tüm silahlar ile at, deve, katır, eşek, öküz, fil hayvanları, çadır ve türlü mühimmâttan oluşmaktaydı.

The Khwarazmshahs army, was generally dividing in three main parts. 1- the soldiers with ikta, 2- the soldiers with salary-one called as ghulam, 3- reinforcement. The institution which was responsible for the Khwarazmshahs army affairs has been called as Dîvân al-'Arz - Dîvân 'Arz al-Jaysh and it's equal to today's National Military Establishment (Ministry of National Defence). The law affairs in the army have been military court (Yuvuluk es-Sultân-Yolak). The Sultan who was the head of the state, at the same time was the chief commander of the Khwarazmshahs army. But, there was another commander in chief, was responsible for tecnical dispatehing and directing of the army seperetely (Emîr-i Emîrân), there was some clercks as Vezîr, Hâcib, Emîr-i Ahur, Çavuş-Serheng who have duties in the palace organization also have military duties. İt shows that, the Khwarazmshahs organization and military organization have become mixed each other. The Khwarazmshahs who have step culture origin, have been used some old war tactics like Turan tactics. Beside this, they used some other tactics which is called pentagonal system including, mukaddeme, kalp, meymene, meysere and saka (artçı-meyâdâr). More over, the Khwarazmshahs army could have been used all of the contemporary war guns and other equipments in the best way. The Khwarazmshahs army which were mainly consist of light cavalres, there fore have been pereferred light guns and equipments Because of this, they didn't use to carry. The heavy besieging guns with them, when they need them, they were producing during the wars.