Dış ticaret açısından ambalaj sanayinin Türk gıda sanayindeki yeri, önemi ve uygulamadan örnekler

Abstract

DIŞ TİCARET AÇISINDAN, AMBALAJ SANAYİNİN TÜRK GIDA SANAYİNDEKİ YERİ, ÖNEMİ VE UYGULAMADAN ÖRNEKLER ÖZET Gıdalar, insan yaşantısında hayati öneme sahip olmalarının yanısıra tüketilme aşamalarında temizlik sağlık ve lezzet özelliklerini kaybetmeden tüketicilere ulaşması gereken ürünlerdir. Gıdaların bu özelliklerini koruyacak şekilde, tüketilme aşamasına gelmesini sağlayan araçlar ise ambalaj malzemeleridir. Türkiye' nin dışa açıldığı 1980' li yılların başında dış ticarete ithalatın serbest bırakılmasıyla beraber Türk Halkı diğer ürünler gibi kaliteli, şık ve çekici gıda ambalajlarını da daha yakından tanıma fırsatı elde etmiştir. Çalışmanın başlangıcında, gıda ve ambalaj sanayileri ile dış ticaret konularında genel bilgilere yer verilerek temel kavramlar açıklanmıştır. Ambalaj ve gıda sanayilerinin orijinleri olan kağıt, cam, kalay, kurşun ve diğer metaller, alüminyum ve plastiklerin tarihsel süreç içinde geçirdikleri gelişim ve değişim çalışmaya dahil edilmiştir. Yine aynı şekilde ambalajların şekilleri de evrim geçirmiş, 18. yüzyıla kadar belirli şekillerde imal edilebilen metal kutular, cam şişe ve kavanozlar, metel tüpler, ağaç ve karton kutular otomasyona dayalı olarak kitlesel üretilebilir hale gelmiştir. Türk gıda sektörü sanayi anlamında 1950' li yıllarda ilk tesislerini kurmaya başlamış 1975 - 1976 yıllarında yatırımlar en üst seviyeye ulaşmıştır. Örnek verilirse gıda sanayinin toplam imalat sanayi içindeki payı 1982 - 1984 yılları arasında % 30 civarındaydı. Dünya' da da ambalaj sanayi ile gıda sanayi arasındaki ilişki tarihsel süreç içerisinde gelişmiş ve başlangıçta konserveciliğin basit ilkelerle uygulandığı gıda ambalajlarından, çok çeşitli malzemelerin bir araya gelerek bir gıda ambalajını oluşturabildiği günümüzdeki mevcut duruma gelinmiştir. İlerleyen bölümlerde bazı gıda maddelerinin Dünya ölçeğinde yer alan ülkelerdeki üretim ve dış ticaret rakkamlarının verilmesiyle birlikte Türkiye' nin ilgili gıda ürünlerindeki yeri ortaya konulmuş ve potansiyeliyle mevcut durumunun değerlendirilmesine çalışılmıştır. Çeşitli ambalaj malzemelerinin Türkiye' de kullanımı ve uygulamalarının yer aldığı bölümde, kullanılan üretim yöntemleri, dış ticareti ve istihdamları hakkında bilgilere yer verilmiştir. Alüminyum, cam, kağıt ve karton, plastik ve diğer ambalaj malzemeleri çeşitli yönlerden değerlendirilmiştir. Ambalaj sektöründeki atıklarla ilgili olarak ise, plastik ambalaj malzemelerinin atıklarının değerlendirilmesi ile Türkiye ve Avrupa' dan örnekler, çeşitli ambalaj malzemelerinin geri dönüşüm çalışmaları ve sağlanan oranlara yer verilmektedir. Diğer ambalaj malzemelerinden kağıt ve karton ise daha sonraki bölümde değerlendirilmiştir. Gıda ve ambalaj sanayileri ile bağlantılı kağıt ürünlerinin dış ticareti ve üretimine ilişkin verilere yer verilmiştir. Ayrıca kağıt ve kartonun plastik gibi diğer ambalaj malzemeleriyle birlikte uygulamaları ve gıda ambalajında kullanımlarına ilişkin bilgilere de değinilmektedir. Türk Ambalaj Sanayicileri Derneği' nin çalışmaları ve Türk Ambalaj Sanayi'nin değerlendirildiği bölümde, derneğin faaliyetleri ambalaj konusunda yapılan eğitim çalışmaları ve verilen çeşitli hizmetler anlatılmaktadır. Türk Ambalaj Sanayi'nde faaliyet gösteren selli başlı kuruluşlar çalışmada tablo şeklinde gösterilerek, bu firmaların dış ticaret, istihdam, kuruluş yeri gibi bilgilerine yer verilmiştir. Gıda ambalajı konusunda yasal düzenlemelere ilişkin bilgiler Türk Gıda Kodeksi Yönetmeliği' nden yapılan alıntılarla verilmektedir. Çalışmada, yönetmeliğin gıda ambalajı konusundaki içeriğine tam olarak yer verilerek konuyla ilgili yasal çerçevenin de bütünüyle kavranmasına olanak sağlanılması istenmiştir. Uygulama kısmı, çalışmanın bütününü kapsayacak uygulama sorularının hazırlanması, görüşülecek firmalarla sağlanan temaslar ve görüşmeler sonucu elde edilen bilgilerin değerlendirilmesinden oluşmaktadır. Elde edilen verilerin bir kısmı daha sonra tablo şeklinde çalışmaya dahil edilmiştir. Sonuç kısmı, çalışmanın bölümlerinin bütünüyle değerlendirildiği ve çeşitli öngörü ve önerilerin ifade edildiği bölüm şeklinde oluşturulmuştur. Türkiye' nin ileride oluşması muhtemel tarımsal potansiyeli ve ambalaj sanayinin de desteği ile dış ticarette yeni atılımların sağlanabileceği görüşlerinden hareketle, ambalaj ve gıda sanayilerinin bu çalışmalarda oynayabilecekleri rollere ilişkin değerlendirmeyle çalışma bitirilmiştir.