Kontrol öz değerlendirme ve işletmelerin iç kontrol yapısının taspitine yönelik bir araştırma

Abstract

Çok uluslu ve/ veya büyük ölçekli işletmelerin günümüzde sayılarının ve önemlerinin artması; çeşitli alanlarda olduğu gibi, iç denetimin süreçlerinde ve iç kontrol sisteminin etkinliğinin artırılması alanlarında da uluslararası gelişmelerin ortaya çıkmasına neden olmuştur. Günümüzde sadece tarihi verilerle yapılan denetimlerin, ve geçmişe yönelik olarak yapılan değerlendirmelerin yetersiz kaldığı gözlemlenmiştir. Artan rekabet koşullarında örgütsel etkinliğin sağlanması ve sermaye piyasalarının gelişmesi için önkoşul olan güven ortamı koşullarının oluşması bugüne ve geleceğe yönelik kontrollerin yapılmasını gerekli kılmaktadır. İç kontrol sisteminin etkinliğinin sağlanması ile işletmeler faaliyetlerini planladıkları gibi geliştirmek ve tüm faaliyetlerde öngörülen değeri kazandırma amaçlarını gerçekleştirebileceklerdir. İşletmelerde her türlü kaynağın etkin kullanılması suretiyle; işletmeye değer kazandırma ve işletme hedeflerinin gerçekleştirilmesine katkıda bulunma ihtiyacı, kontrol

değerlendirme uygulamalarını gerekli kılmaktadır. Kontrol öz değerlendirme, ana işletme amaçlarını yeniden gözden geçirmek, bu amaçlara ulaşırken karşılaşılması muhtemel riskler ve bu riskleri yönetebilmek amacıyla geliştirilen iç kontrol mekanizması olarak kullanılan bir metodolojidir. Kontrol öz değerlendirme; bölüm yöneticilerinin ve onlarla birlikte o bölümde çalışanların tasarladığı ve amaçlarına ulaşmak ve bu amaçlara ulaşma aşamasında karşılaşabilecekleri riskleri yönetme amacıyla kullandıkları bir değerlendirme sürecidir. Kontrol öz değerlendirme sürecinin bileşenlerinin şekillendirilmesine katkıda bulunan unsurlara tezin bütünü içinde yer verilerek, kavram türkçe literatüre kazandırılmaya çalışılmıştır. Çalışmanın ilk bölümünde; stratejik yönetim, yönetsel kontrol ve kontrol öz değerlendirme süreci ile ilgili temel kavramlara yer verilmiştir. İkinci bölümde; kontrol öz değerlendirme uygulamalarının oluşmasında önemli katkısı olan kurumlar ve bu kurumların sağladığı katkılar ele alınmıştır. Üçüncü ve dördüncü bölümde, kontrol öz değerlendirme kavramına geniş açılı bir bakış sağlanmıştır. Kontrol öz değerlendirme yaklaşımının genel bir resmi ifade edilmiştir. Konu ile ilgili literatür taraması yapıldıktan sonra, iç kontrol sisteminin Türkiye’de faaliyet gösteren bazı işletmeler açısından değerlendirilerek; mevcut durum verilen cevaplar çerçevesinde tespit edilmiştir. ABSTRACT International development of internal audit process and increase of its efficiency came into existence as a result of the rising number of large scaled and/ or multinational companies and the elevation of their importance. The conrol process done nowadays only with dated data and evaluations that are past-oriented are insufficient. The pre-condition for the capital market growth and for the procurement of organizational efficiency is confidence environment. And this pre-condition requires an audit process including today and the future. Companies can make progresses as they plan and they can reach their aim to obtain prescribed values in every activity, related to the efficiency of the internal control system. By the effective use of each source, the need of distinguishing the company and reaching companys ’goals requires application of control self assessment. The control self assessment is a methodology used as an internal control mechanism for overviewing company’s goals, determining probable risks and managing risks. It is an assesment process designed by department managers and their employees, to reach the goals and to manage probable risks during operations. Factors, which contributed the constitution of control self assessment components takes place in the thesis and the concept is worked to bring in the Turkish literature. In the first part of the study, concepts about strategic management, managerial control and control self assessment process are examined. In the second part; institutions, which formed the constitution of control self assessment are explained. In the thirth and fourth part of the study, there is a wide angle view of control self assessment. A general picture of the topic takes places in this parts. After a wide literature examination about the topic, control self assessment is evaluated by looking at compaines operating in Turkey and the present situation is determined, according to the answers.