Sirâceddîn el-Urmevî’nin Şerhu’l-İşârât ve’t-Tenbîhât’ı : bilgi teorisi açısından bir inceleme ve metin tahkiki

Abstract

Urmevî’ye göre nefs, insan bedeninin parçalarında doğal ve ihtiyarî hareketle tasarrufta bulunan bircevherdir. İnsan bedenindeki idrak hadiseleri onun vasıtası iledir. Sirâceddîn el-Urmevî, bilginin ya tasavvur yada tasdikten ibaret olduğu fikrine kaildir. Bilgi denilen olgu, insanda ya kavram şeklinde ya da bir yargı tarzındavuku bulmaktadır. Bilginin meydana gelmesinde Urmevî’ye göre nefsin hayal gücünden istifade edilir. Bilgininelde edilmesinde Urmevî, ikinci bir yol olarak sezgiyi (hads) zikreder. Sirâceddîn el-Urmevî’ye göre bizde mevcutolmayan bir bilgi, ancak bizdeki mevcut bir bilgi sayesinde elde edilir. Urmevî, bilginin zihin dışı âlem ile uygunlukiçinde olması gerektiği kanaatindedir. Ona göre bilgi, zihin dışında yer alan bilgi objesi ile tam bir uyum içindeolmalıdır. Urmevî, bilginin bir suret olarak akılda hâsıl olması noktasında kesin ve net bir biçimde İbn Sînâ gibidüşünmektedir. O, bilginin nefsi nâtıka’da hâsıl olması noktasında bariz bir şekilde suretleri verenin (Vâhibu’s-Suver/ Cebrail) aktif ve başat bir rol oynadığı kanaatindedir. Urmevî, tıpkı İbn Sînâ gibi hem zorunlu bilgilerinhem de nazarî ve kesbî bilgilerin varlığına kaildir. Zorunlu ilk bilgiler, Sirâceddîn Urmevî’ye göre teorik (nazarî)bilgilere götüren vasıtalardır. Sirâceddîn el-Urmevî’yi aralarında burhan’ın da yer aldığı kıyas çeşitlerinoktasında diğer düşünürlerden ayıran husus, onun kıyas türlerini altı çeşit olarak düşünmüş olmasıdır.Sirâceddîn el-Urmevî, zihnî varlığın tam bir soyutlama sonucu akıl tarafından husûle getirildiği kanaatindedir veo, İbn Sînâ’yı izleyerek duyu idraki ile aklın idrakini kesin çizgilerle birbirinden ayırmaktadır. Sirâceddîn el-Urmevî, riyazetle kendini yetkinleştirmiş olan ârif-i mütenezzih’in ilham ve keşifle bilgiye ulaşabileceğikanaatindedir.

According to al-Urmawî, the human soul is a incorporeal substance that controls the parts of human bodythrough natural and voluntary movements. Events of sensual and intellectual perception happen via this essence.Sirâj al-Dîn al-Urmawî is convinced that knowledge is comprised of either conceptions or affirmations. Thephenomenon of knowledge is realized either as a notion or judgement. In construction of knowledge, theimagination of the self is utilized, argues al-Urmawî. He adds that another means to acquire knowledge is intuition.A piece of knowledge/ understanding we do not have is only possible to achieve through other pre-existingknowledge to which we already have access. In al-Urmawî’s view, knowledge must be congruous with the universeoutside the mind. To him, knowledge must correspond to the object to be known outside the mind. Urmawî is incertain and clear agreement with Ibn Sînâ n terms of knowledge appearing as a representation in the mind. Hebelieves that in the way knowledge appears/ comes into existence, the one who has given intellectual forms, DatorFormarum (Wâhib al-Suwar/ Jibrîl) plays an active and foremost role. Just like Ibn Sînâ, al-Urmawî is convincedon the existence of essential/ prerequisite knowledge alongside theoretical and acquired knowledge. In Sirâj al-Dîn al-Urmawi’s view, prerequisite knowledge is needed to reach theoretical knowledge. What distinguishes Sirâjal-Dîn al-Urmawi from other thinkers is that he enlists six different comparison tools including rationaldemonstration/ al-burhân. He thinks that mental existence is brought into existence through abstractions of themind and by following Ibn Sînâ, he distinguishes between senses and the rational perception clearly and withdistinct lines. Sirâj al-Dîn al-Urmawî believes that the clear-minded scholar who has improved himself throughpractice and discipline of the self can reach knowledge through inspiration and discovery.