TARİHÎ VE ÇAĞDAŞ TÜRK YAZI DİLLERİNDE YALIN(SOYUT) DURUMDAKİ SÖZCÜK YA DA SÖZCÜKÖBEKLERİNİN TÜMCEDE ZAMANI BELİRTMELERİ

Abstract

Tarihî ve çağdaş Türk yazı dillerinde, sözce ya da tümcelerde zamanı sınırlamak için kullanılan sözcük ya da sözcük öbekleri türlü işlev ve anlam farklarıyla yalın (soyut), belirtme, yönelme, bulunma, çıkma, eşitlik veya araç durumlarında bulunurlar. Çalışmada, tümcelerde zamanı yalın (soyut) durumda belirten sözcük ve sözcük öbekleri incelenmiş, bunların sözcük bilgisel ve söz dizimsel değerlendirilmeleri yapılmıştır. Tümcelerde zamanın yalın (soyut) durumdaki sözcük ya da sözcük öbekleriyle sınırlandırılarak ifade edildiği Türk yazı dillerinde zaman bölümü adlarının türlü adlarla tamlandıkları ad tamlamaları ya da belirtme sıfatları veya sıfat-fiil biçimleriyle tamlandıkları sıfat tamlamaları; ‘zaman’ anlamlı adların türlü adlarla tamlandıkları ad tamlamaları ya da belirtme sıfatları veya sıfat-fiil biçimleriyle tamlandıkları sıfat tamlamaları; herhangi bir tamlamanın kurucusu olmayan, zaman belirteci olarak kullanılan zaman bölümü adları ile geçmiş, şimdi veya gelecekle ilgili eylem zamanı duyarlı ya da duyarsız belirteçler tümcede yalın (soyut) durumda bulunurlar. Türk yazı dillerinin bazılarında belirtme sıfatları ile zaman adlarının oluşturduğu sıfat tamlamalarında her iki unsur da anlamlarını korumalarına rağmen zaman adları kendilerini tamlayan belirtme sıfatları ile ses bilgisel birleşip kalıplaşarak birleşik zaman belirteçleri de oluşturmuşlardır

In historical and contemporary Turkic written languages, words and wordgroups indicating time in utterances and sentences have nominative, accusative, dative, locative, ablative, equative, instrumental cases. This paper focuses on words and wordgroups indicating time at the nominative case and their lexicological and syntactic features. The following words and wordgroups are used at the nominative case: possessive and adjective constructions in which time division nouns are completed with various nouns or determinative adjectives or verbal adjectives; possessive and adjective constructions in which generic time nouns are completed with various nouns or determinative adjectives or verbal adjectives; nouns indicating parts of a day and adverbs of time. In some Turkic written languages some of the above-mentioned words and wordsgroups take a fixed form.