Toplumsal değişim bağlamında başörtülü kadın temsili : bir başkadır dizisi örneği

Abstract

Toplumların sosyal, siyasal ve kültürel olgularına göre şekillenen kadın bedeni, Türkiye Cumhuriyeti’nin ilk yıllarından günümüze, inşa edilen ideolojilerle değişip dönüşmüşüme uğramıştır. Türk modernleşme sürecinde Kemalist hareket, kadın bedenine merkezi rol atfetmiş ve Batılı yaşam tarzı, kılık-kıyafet üzerinden benimsetilmeye çalışılmıştır. Geleneksellik- modernlik tartışması yerini zamanla modernlik- İslamcılık tartışmasına bıraktığında buradaki ayrışmada da kadın belirleyici konumda olmuştur. İslami hareketin meşruluk kazanması için bu sefer örtülü kadınlar başat aktörler haline gelmiştir. 2000'lerin başından itibaren ise siyasi iktidara muhafazakâr ideallere sahip bir yönetimin gelmesi, İslamcı sermayenin yükselişi, kamuda başörtü yasağının kaldırılması, tüketim ve moda gibi sosyo-kültürel pek çok unsur tesettür algısını dönüştürmüştür. Toplumsal alanda yaşanan geleneksellik- modernlik ikiliği, Türk sinemasında özellikle Yeşilçam anlatılarında görülmektedir. Filmlerde Batılı yaşam tarzı ile geleneksel tarz arasına çizilen sınırın en önemli göstereni örtünme olmuş ve köylü- kentli, eğitimli- eğitimsiz, zengin- fakir ayrımında kimliği tanımlayıcı en kestirme yol seçilmiştir. Modernlik- İslamcılık tartışmasının ifade bulduğu Milli Sinema Akımında ise başörtülü kadınların temsiliyeti hidayet anlatıları ile sınırlı kalmıştır. Günümüzdeki yapımlarda ise seküler-muhafazakâr çatışması kadın bedeni üzerinden devam etmektedir. Bu tezde, “Bir Başkadır” dizisi ele alınmıştır. Bu amaçtan hareketle toplumsal değişim ile paralel ilerleyen örtünme pratiğinin değişimi incelenmiştir. Ardından Türk yapımlarında başörtülü kadının ele alındığı bağlam, tema ve stereotipleştirmeler ortaya konmuştur. Bu doğrultuda söz konusu dizideki başörtülü kadınlar The Muslim Women On-Screen Testi’ne tâbi tutulmuş; kullanılan yöntem sonucunda Bir Başkadır dizisindeki başörtülü kadın temsiline dair elde edilen bulgular, betimsel analiz ve görsel metin analizi yöntemi çerçevesinde yorumlanmıştır.

The female body, shaped by the social, political, and cultural dynamics of societies, has undergone significant transformation in Turkey from the early years of the Republic to the present, as influenced by dominant ideologies. During the Turkish modernization process, the Kemalist movement placed women’s bodies at the center of its project and aimed to instill a Western lifestyle, especially through clothing regulations. Over time, the discourse of tradition versus modernity was replaced by the debate between modernity and Islamism, once again positioning women as central figures. In this context, veiled women became symbolic actors in legitimizing the Islamic movement. Since the early 2000s, the rise of a conservative political power, the emergence of Islamic capital, the abolition of the headscarf ban in public institutions, and the influence of consumerism and fashion have all contributed to a transformation in the perception of veiling in Turkey. The dichotomy of tradition and modernity observed in social life is also reflected in Turkish cinema, particularly in Yeşilçam narratives. In these films, veiling served as a primary visual marker of the divide between urban-rural, educated-uneducated, and rich-poor identities. In the National Cinema movement, where the tension between modernity and Islamism became prominent, the representation of veiled women was limited to narratives of religious enlightenment. In contemporary productions, the secular-conservative conflict continues to manifest through the female body. This thesis focuses on the Turkish series Bir Başkadır (2020). It investigates how the practice of veiling has evolved in parallel with broader social transformations. It also explores the thematic contexts, frameworks, and stereotypes surrounding veiled female characters in Turkish media. The veiled characters in Bir Başkadır are evaluated using The Muslim Women On-Screen Test, and the findings obtained through this test are interpreted using descriptive analysis and visual text analysis methods.