Türk hukukunda gelir vergisi ve kurumlar vergisi bağlamında deniz ticaretinin vergilendirilmesi

Abstract

Günümüzde küreselleşmenin etkisiyle, devletlerin ulusal ticaretlerinin yanında, uluslararası ticaretleri de artış göstermiş; gerek ulusal ve gerekse uluslararası ticaretin gerçekleştirilmesinde deniz yolu ulaştırmasının tercih edilmesi durumu, diğer ulaştırma yollarına nazaran, önem kazanmıştır. Küreselleşmenin getirdiği sermaye ve iş gücünün yer değişimi ve akımı, çifte vergilendirme sorununu doğurmuş; devletler çifte vergilendirmeyi önlemek amacıyla vergilendirme yetkilerini, egemen deniz alanlarını da tespit etmek suretiyle yer bakımından sınırlandırmıştır. Deniz ticaretinin kapsamı yaygın olarak, deniz ulaştırma sektöründen ibaret görülmektedir. Ancak deniz ticareti bunun yanı sıra; liman sektörü, gemi ve yat inşa sektörü, deniz turizmi sektörü, su ürünleri sektörü ve diğer sektörlerden meydana gelen geniş bir ticaret alanı haline gelmiştir. Literatürde, deniz ticaretinin vergilendirilmesine yönelik çalışma sayısı çok azdır. Zira deniz ticareti kapsam olarak geniş olduğu gibi, vergilendirilmesine ve vergi ayrıcalıklarına ilişkin mevzuat da kapsam olarak geniş, dağınık ve birçok zaman belirsizdir. Nitekim kodifikasyon ve resepsiyon tekniğine ilişkin bazı aksaklıklar, deniz ticaretine yönelik vergi uygulamalarında çeşitli anlaşmazlıklar/ uyuşmazlıklar doğurmuştur. Çalışmamızda gelir vergisi ve kurumlar vergisi ile sınırlı olarak, deniz ticareti bağlamında vergi uygulamalarına yönelik mevzuat tespit edilmeye çalışılmış; meydana gelen anlaşmazlıklar/ uyuşmazlıklar, gerek yargı organlarının kararları ve gerekse vergi idaresinin görüşleri çerçevesinde inceleme konusu yapılarak, çözüm önerileri sunulmaya çalışılmıştır.

Nowadays, with the effect of globalization, states have increased their international trade as well as their national trade; the preference of maritime transport in realizing both national and international trade has gained importance compared to other modes of transport. The displacement and flow of capital and labor force brought about by globalization has created the problem of double taxation; states have limited their taxation powers in terms of location by determining the sovereign sea areas in order to prevent double taxation. The scope of maritime trade is widely seen to consist of the maritime transport sector. However, maritime trade as well, has become a large trade area consisting of the port sector, ship and yatch building sector, the marine tourism sector, the aquaculture sector and other sectors. In the literature, there are very few studies on the taxation of maritime trade. Just as maritime trade is broad in scope, legislation on taxation and tax concessions is also broad in scope, dispersed and sometimes ambiguous. As a matter of fact, some problems related to codification and reception technique have caused various conflicts/ disputes in tax practices for maritime trade. In our study, we tried to determine the legislation regarding tax practices in the context of maritime trade, limited to income tax and corporate tax; the conflicts/ disputes that occurred were examined within the framework of the decisions of the judicial bodies and the opinions of the tax administration, and solution proposals were tried to be presented.