Dâvûd-i Karsî’nin Şerhu Îsâgûcî Adlı Eserinin Eleştirmeli Metin Neşri ve Değerlendirmesi

Abstract

Osmanlı'nın mantık açısından verimli dönemlerinden biri sayılan XVIII. yüzyılın önemli din bilgini ve mantıkçısı Davud-i Karsî (ö. 1169/1756), özellikle Arap dili, kelâm, hadis ve mantık alanındaki çalışmalarıyla temayüz etmiştir. İmam Birgiv? (ö. 981/1573) ve öğretisine özel ilgi duyması, Kahire'de uzun yıllar kalıp orada Mısır-Mağrib bölgesi ilmi geleneğini tevarüs ederek müderrislik yapmasıyla dikkat çeken Karsî'nin eserleri incelendiğinde aslında mantıkçı yönünün ne kadar güçlü ve birincil seviyede olduğu görülmektedir. Bu çalışmada Ebherî'nin meşhur eseri ÎsâŞûcî'ye Karsî'nin yapmış olduğu şerh incelenerek değerlendirildi ve eleştirmeli metin neşri gerçekleştirildi. Karsî'nin hayatı ve eserleriyle ilgili bilgi verildikten sonra onun aslında pek çalışılmamış ve gün yüzüne çıkmamış olan on iki adet mantık çalışmasının tespit ve tanıtımını yapıldı. Karsî'nin ÎsâŞûcî'den başka yine meşhur olan Necmüddîn Kâtibî'nin Şemsiyye'si ve Sa'düddîn Teftâzânî'nin Tehzîbu'l-man?ı?'ına da şerhler yazdığı tespit edildi. Tahkiki yapılan eserin tespit edilebilen tüm nüshaları hakkında da bilgi verilerek aslında ÎsâŞûcî'ye alternatif bir el-ÎsâŞûci'l-cedîd isimli eser daha kaleme almış olan Karsî'nin, Molla Fenârî (ö. 834/1431) ve Hüsam K?tî (ö. 760/1359) gibi meşhur mantıkçı şarihler karşısında mantık mevzularında kendi özgün yaklaşımları, eleştirileri ve katkıları tespit edilerek değerlendirildi

Living in the 18th century, a prolific era of Ottoman logic studies, Dāwūd al-Qārisī was a prominent scholar and logician who excelled in studies of Arabic Linguistics, Kalām, Hadith and Logic. Known as having a particular interest in Imam Birgivī (d. 981/1573) and his teaching, and serving as an instructor (mudarris) after living in Cairo and inheriting the scientific tradition of Egypt and the Maghrib, al-Qārisī’s brilliancy in logic can be seen when his works on logic are examined. In this study, we prepare the critical text edition of al-Qārisī’s Commentary on al-Abharī’s short but famous treatise Īsāghūjī. The edition also includes reviewing and assessment of the work. After giving information about the life and works of al-Qārisī, we introduce and describe twelve works of logic authored by him which have not been previously identified or deeply studied. We have identified that al-Qārisī authored two other commentaries, one on Najm aldīn al-Kātibī’s famous al-Shamsiyya, the other on Sa‘d al-Dīn al-Taftāzānī’s Tahdhīb al-Mantıq wa al-Kalām. He also authored al-Īsāghūjī al-jadīd as an alternative for Īsāghūjī. After giving information about all identified copies of the edited work, we present al-Qārisī’s original ideas, critics and contributions to logic issues against such prominent logicians and commentators as Muḥammad ibn Ḥamza al-Fanārī (834/1431) and Ḥusām al-dīn Ḥasan al-Kātī (760/1359)