Şemseddin Timurtâşî’nin Risâle fi’n-Nükûd İsimli Eseri

Abstract

Hanefî mezhebinin önemli fakihlerinden olan Şemseddin Timurtâşî (v.1599) yaşamış olduğu dönemin parasalistikrarsızlıklarına dair bir risale kaleme almıştır. Risâletü Bezli’l-mechûd fî tahrîri es’ileti tegayyüri’n-nükûd ismini verdiğive kısaca Risâle fi’n-Nükûd olarak geçen bu risaleyi Hüsamüddin Affane tahkik edip neşretmiştir. Elinizdeki bu makale, burisaleyi tanıtmakta ve Timurtâşî’nin fıkhî yaklaşımını dönemin tarihi verilerinin ışığında ele alarak anlamaya çalışmaktadır.Müellif, bu risalede 16. yüzyılın sonlarına doğru Osmanlı yönetimi tarafından yapılan tağşişlerin yol açtığı mübadelemeselelerini tasnif ve tahlil eder. 16. yüzyılın sonlarında ve 17. yüzyılın başlarında Osmanlı coğrafyasında sikkelerintedavülden kalkması, piyasadan çekilmesi ya da değerinin değişmesi gibi parasal meseleler söz konudur ve akitlerdeödemelerin nasıl yapılacağına dair anlaşmazlıklar vardır. Dahası, Timurtâşî’nin verdiği bilgilere göre dönemin ulemasınınsözü edilen meselelerde hukuki ihtilaf içinde olduğu anlaşılmaktadır. Timurtâşî bu risalede Osmanlı coğrafyasında tedavüleden akçe ve şâhî gibi sikkelerin istikrarsızlıkları nedeniyle ortaya çıkan anlaşmazlıkların hallinde mahkemelerin yeknesakbir hüküm etrafında karar vermeleri ve bu amaçla müftülerin ihtilafları ortadan kaldırmak için Hanefî mezhebindeki fetvausûlünü izlemeleri gerektiğini ileri sürmektedir.

Shamsaddin Timurtâshî, a prominent Hanafî jurist, wrote a legal treatise entitled briefly Risâlah fi’n-Nuqûd, on monetary inconsistencies of his time. Husamuddin Affane from Quds University studied the treatise and published it as a book. The purpose of this paper is to introduce Risâlah fi’n-Nuqûd and to examine the important historical data that will allow us to understand this legal text. In the treatise, Timurtâshî classifies and analyzes exchange issues generated by the debasements implemented by the Ottoman government in the late 16th century. Among others, Timurtâshî addresses the legal dispute on how to make payments when coins are taken out of circulation or withdrawn from the market, or when the coin values change. He emphasizes that it is still an ongoing problem among his contemporary colleagues. To eliminate this dispute, he suggests following the Hanafî methodology of fatwa.