İslam ve Hristiyan ilahiyatında gaye ve nizam delili metodik bir yaklaşım

Abstract

TEZ ÖZETİ Marmara Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü bünyesinde hazırlamış olduğumuz İslam ve Hıristiyan İlâhiyatında Gaye ve Nizam Deliline Metodik Bir Yaklaşım adını taşıyan tezimiz üç ana bölümden oluşmaktadır. İlk bölümde İslam ilâhiyatında gaye ve nizam delilinin temel kaynağı olarak Kur'ân ayetlerini inceleyip tasnif ettik. Bu incelemelerimiz sonucunda İslam dininin kutsal kitabı olan Kur'ân'ın insanları kainattaki varlıklar ve olgular üzerinde düşünmeye davet ettiğini tespit ettik. Kur'ân'ın, bizleri araştırmaya teşvik ettiği tabii hadiseleri, Allah'ın varlığına dair işaretler olarak tanımladığını gördük. Kur'an'ın teşviklerinden hareketle oluşturulmuş gaye ve nizam delilinin en güzel örneği olarak Câhiz'in özellikle Kitâbü'd-Delâil ve'l-İ'tibâr ale'l Halk ve't-Tedbîr isimli kitabındaki istidlâlini inceledik. Tezimizin ikinci bölümünde Hıristiyan ilâhiyatında Tanrı kanıtlarından düzen delilini araştırdık. Bu delilin ilk versiyonlarını kavram ve metot açısından inceledik. Daha sonra günümüzdeki en önemli versiyonu olan R. Swinburne'ün düzen delilini araştırdık. Onun yepyeni bir metodla bu delili yeniden takrir ettiğini tespit ettik. Swinburne'ün epistemik ihtimallilik kavramını merkeze alarak geliştirdiği metotla Tanrı'nın varlığının en yüksek ihtimal olduğunu ispatlamaya çalıştığını ortaya koyduk. Swinburne'e yöneltilen eleştirileri de ele alarak konu bütünlüğünü yakalamaya çalıştık. Tezimizin üçüncü bölümü daha önce incelediğimiz konuların mukayesesinden oluşmaktadır. Bu bölümde iki ayrı inanç sisteminin ortak bir unsuru olan Tanrı'nın varlığına imanın savunulması ve rasyonelleştirilmesinde takip edilen metotların farklarını ve ortak noktalarını tespit ettik. Her iki ilâhiyatta da kainatın düzeninin Allah'ın varlığının delili kabul edilmesinin çok eskilere dayandığını ve tarihi süreçte ihtiyaca göre yeni versiyonlarla sürekli gündeme geldiğini ortaya koyduk. Fakat son birkaç yüzyıl içinde, Hıristiyan ilahiyatında düzen delilini bilimsel verilerle zenginleştirilerek düşünce dünyasına sunma çabalarının daha büyük bir ivme kazandığı sonucuna ulaştık. Bu durumun sebebini; batıda on yedinci yüzyıldan itibaren kendini gösteren ateist akımların şiddetli meydan okumaları olarak tespit ettik.

Our thesis titled as A Methodological Approach to Design Argument in Islamic and Christian Theology -presented to Marmara University Social Sciences Institute Kalam Departmant- consists of three main chapters. In the first chapter we mentioned the research and categorization of Quran's ayets as a main source for design argument in Islamic Theology. Hence we concluded that Quran, the holly book of religion of Islam, leads people to think about the events and the things in the universe constantly. Quran describes the events as proofs for the existence of Allah. We studied Kitâbü'd-Delâil ve'l-İ'tibâr ale'l Halk ve't-Tedbîr written by Cahiz as the best example of design argument. In the second chapter we examined the design argument as a proof for the existence of God in Christian theology. We examined the first versions of this argument from the point of concept and methodology. In the next step, we studied the design argument of Swinburne which is today's the most important version. We found out that he actualized the design argument by using a brandnew methodology. We inferred that he tried to prove high probability of God's existence with a method that he developed by centralizing epistemic probability. We paid attention to subject relatedness by regarding the rejections to Swinburne's method. The third chapter of our thesis consists of comparision of the subjects that we mentioned in the first and second chapters. We found out the differences and similarities of the methods which are followed to rationalize and defence the faith in God that is a common point in two different belief systems. We concluded that in both theologies, the acceptance of the order in the universe as an evidence for God's existance dates back to the beginning of the history of thought and it has been on the agenda with new versions from that time on. We understood that the efforts which are made to present the design argument to academic world by enriching it with new scientific results has gained speed in the last few centuries. After our studies, we inferred that the result for this, is the challange of ateist movement which emerged in west after seventeenth century.