İbn Arabi ve Frithjof Schuon’un metafizik düşüncelerinin karşılaştırılması

Abstract

Metafizik, esas itibariyle insanın kendi varlığına dair sorduğu aslî sorulara cevap bulmaçabasıdır. İnsanın varlığının nedeni, amacı ve nihayeti gibi meseleler hakkında pek çokmetafizik model geliştirilmiştir. Ne var ki Modern dönemin başlamasıyla eş zamanlı olarakİslam medeniyetinin entelektüel bir verimsizliğe düşmesi sonucu, İslam dini kaynaklı, etkilive güncel bir metafizik model sıkıntısı baş göstermiştir. Frithjof Schuon 20. yy.da yaşamışMüslüman ve sufi bir metafizikçidir ve onun metafizik anlayışının Tasavvuf metafiziğininkurucusu olan İbn Arabi’nin metafizik görüşleriyle karşılaştırılması bu çalışmanınkonusudur. İki düşünürün karşılaştırılmasıyla hem İbn Arabi’nin hem de Frithjof Schuon’unmetafizik düşüncelerinin daha iyi anlaşılması amaçlanmıştır. Müslüman düşünürler içinde ençok İbn Arabi’ye atıf yapan Schuon bir “Ekberî” midir? Schuon’un takipçisi olan bazıGelenekselcilerin bir “perenyalist” olarak yansıttığı İbn Arabi’nin görüşleri gerçekten deSchuon’unki ile örtüşmekte midir? Bu soruların yanıtları aranırken “lens karşılaştırma”yöntemi kullanılmış, Schuon merkeze alınarak ona İbn Arabi lensinden bakılmıştır. İkidüşünürün sırasıyla muhtelif metafizik perspektiflere bakışları, onto-teoloji anlayışları vegnosioloji görüşleri incelenmiş ve çalışmanın sonucunda İbn Arabi ve Schuon’un metafizikdüşüncelerinin örtüştüğü anlaşılmıştır. Bunun yanında Schuon’un İbn Arabi’ye yönelttiğieleştiriler üzerinden onun bir Ekberî olmadığı ve daha da önemlisi, onun İbn Arabi’yi gerçekbir ezoterist olarak görmediği tespit edilmiştir. Ayrıca Schuon kendini açık bir biçimdePlatonculuğa nisbet etmektedir ve onun düşüncesinin Yeni-Platonculuktaki kökenleri veSchuon’un ne dereceye kadar Yeni-Platoncu bir düşünür olduğu incelenmeye değerdir.Metaphysics is the quest for the essential questions about human’s existence. There havebeen many metaphysical models concerning the reason, goal and end of human’s existence.However, in Modern times Islamic civilization faced an intellectual ineffectiveness and alack of an efficient and contemporary metaphysical model. Frithjof Schuon is a 20th centuryMuslim Sufi metaphysician and the comparison of his metaphysical thoughts to that of IbnArabi’s, who is the founding father of Sufi metaphysics, is the subject of this thesis. Theobjective of the thesis is to understand both thinkers better by comparing their metaphysicalthoughts. Is Schuon, who refers to Ibn Arabi most among Muslim thinkers, an “Akbarî”thinker? While some Traditionalist thinkers who follow Schuon tend to reflect Ibn Arabi asa “perennialist”, are metaphysical thoughts of Schuon and Ibn Arabi really correspond toeach other? To answer these questions, “lens comparison” is used as a method in whichSchuon was put in the center and was observed through the lens of Ibn Arabi. The twothinkers’ evaluation of various metaphysical perspectives, understandings of onto-theologyand gnosiology were observed. As a result, it is found that their metaphysical thoughtscorrespond to each other. Besides, depending on Schuon’s criticisms of Ibn Arabi it isdetermined that Schuon is not an Akbarî thinker and he doesn’t see Ibn Arabi as a realesoterist. Moreover, Schuon declares himself a Platonist, so the roots of Neoplatonistelements in his thought are worth to observe in order to determine to what extent he is aNeoplatonist.