Tarihi eserlerin fotoğraflanması (erken fotoğrafçılık dönemi: 1839-1899)

Abstract

Bu tezin konusu olan, tarihi yapıların, eserlerin ve arkeolojik yerleşimlerin fotoğraflanması , fotoğraf tarihinin ilk altmış yılını kapsayan “erken fotoğrafçılık dönemi” (1839-1899) içerisinde ele alınmıştır. Çünkü bu dönem, gerek arkeoloji biliminde gerekse fotoğraf tekniğinde hızlı ve olumlu değişimlerin yaşandığı özel bir dönemdir. Tezde, ilk önce gezgin fotoğrafçılar, daha sonra yerleşik fotoğrafçılar eliyle Yakındoğu ve Osmanlı İmparatorluğu’nda ve Akdeniz bölgesinin antik şehirleri Atina ve Roma’da tarihi eserlerin, yapıtların, arkeolojik kalıntıların nasıl görüntülendiği, kullanılan fotoğraf yöntemleri ve tekniklerinin neler olduğu, fotoğrafçıların sanatsal yaklaşımları, bu çalışmaların fotoğraf tarihi içindeki yeri ve önemi incelenmiştir. Fotoğrafın bulunuşu ve teknik olarak gelişip yaygınlaşması; arkeolojik zenginliklerin Yakındoğu ve Doğu Akdeniz bölgesinde yer alması; erken dönem fotoğrafçılarının ilgisinin bu bölgede yoğunlaşması üçlü sacayağı gibi birbirini tamamlayan olgulardır. Fotoğrafçılarla, kazıcıların birlikte çalışmalarının en önemli sonucu, arkeolojinin antikacılıktan uzaklaşıp, özerk bir disipline dönüşmesiyle birlikte, fotoğrafın, arkeolojik yerleşimlerin, kazı çalışmalarının bilimsel ve analitik şekilde incelenmesi ve belgelenmesinde büyük rol oynamaya başlamasıdır. Fotoğraf bir taraftan arkeolojik kalıntıları belgelerken, bir taraftan da ören yerlerinin coğrafi ve topoğrafik olarak nasıl konumlandığını görüntülemektedir. Fotoğraf, keskin ve hassas detayları verebilmektedir. Bugün fotoğraf yardımı olmadan Antik Çağlara ilişkin bilimsel çalışma yapılamaz duruma gelmiştir. Erken dönem fotoğrafçılarının eğitim düzeyi yüksekti. Eğitimleri ve ilgileri mimari, arkeoloji ve görsel sanatlar üzerine olan bu dönem fotoğrafçıları, daha çok tarihi yapıtları, tapınakları, arkeolojik kalıntıları belgelemeye yönelmişlerdir. Fotoğraf teknolojisi gelişmediği için uzun pozlandırma sürelerine gerek olması da hareketsiz objelerin, mimari yapıtların fotoğraflanmasını cazip kılıyordu. Erken dönem gezgin fotoğrafçıların en önemlisi, Fransız fotoğrafçı J.P. Girault de Prangey’dir. Prangey, Atina’da Akropol’ün, ilk ve en etkileyici “daguerreotype” larını elde etti. Baalbek-Suriye(bugünkü Lübnan)’de kazı çalışmalarını görüntüledi. Mısır’ın tarihi yerlerini ve yapıtlarını görüntüledi. İstanbul’un panoramik görüntülerini, Batı Anadolu’daki antik yerleşimlerin (Ephessos, Miletos, Didyma gibi) görüntülerini elde etmiştir. Fotoğraflarının sanatsal ve teknik yönü çok üstündür. “Daguerreotype” ları bozulmadan günümüze ulaştı. Diğer gezgin Fransız fotoğrafçılarından, Maxime Du Camp, Felix Teynard, J.B. Greene, Gustave Le Gray, Felix Bonfils ve İngiliz fotoğrafçı Francis Frith ile Amerikalı fotoğrafçı W.J. Stillman, Yakındoğu’da yer alan tarihi yapıtları, yerleşimleri ve arkeolojik kalıntıları görüntüleri belgeleyerek, günümüz için çok kıymetli arşivler sunmuşlardır. Macpherson, Sommer, Cuccioni ve Braun ağırlıklı olarak Roma’nın tarihi yapılarını ve Pompei’nin arkeolojik kalıntılarını etkileyici şekilde fotoğrafladılar. Osmanlı’da fotoğrafçılık, Yakındoğu fotoğrafçılığından ayrı olarak, İstanbul, Ege ve Anadolu’da yapılan fotoğraf çalışmaları kapsamında ele alınmıştır. Osmanlı’da fotoğrafçılık ilk önce gezginler ve Osmanlı’da çalışmaya gelen Batılılar eliyle başladı. Daha sonra, Osmanlı tebaasından olan Ermeni ve Hıristiyan azınlıkların İstanbul’da özellikle “Pera” bölgesinde stüdyo açmalarıyla hızlandı. Müslüman fotoğrafçıların stüdyo açmaları 19. yüzyılın sonunu buldu. Osmanlı fotoğrafçılığı, II. Abdülhamid döneminde altın çağını yaşadı. Tarihi yapıların, yerleşimlerin fotoğrafları üç grup çalışma içinde yer aldı. Birincisi, uluslar arası fuarlar (Paris, Viyana, Şikago) için hazırlanan tanıtım fotoğraf albümleri; ikincisi, Abdülhamit’in Ülke’deki gelişmeleri izlemek ve belgeletmek amacıyla oluşturduğu Yıldız albümleri ( 1862-1917); üçüncüsü, Osmanlı’nın tanıtımı için Amerika ve İngiltere’ye hediye edilen fotoğraf albümleridir

The subject of the thesis is the photography of the historical monuments and archaeological sites in the “early photography period” (1839-1899) which covers the first sixty years of the photographic history. This period is very important because of advancement in archaeology dicipline and in photography techniques. The thesis makes research on primarily, how traveler photographers and secondly how settled photographers render in visual images of historical work of art and archaeological ruins in the Near East and the archaic sites of Rome, Athena and Ottoman Empire. In addition, the thesis searches the photographic methods and the artistic quality of the photographers. When archaeology transformed to an autonomous discipline in time, photography began to be used in analitical and scientific researches of the excavation sites, increasingly. Photography documents the archaeological ruins and sites; in the meantime, shows the geographical and topographical location of the ruins. Photography is able to give the perfect details. Today, without using photography, it is not possile to make research on archaic period. Early period photographers were well educated, mostly on architecture, archaeology and on visual arts (picture, graphics, litography). So, their tendency is to photograph mostly historical monuments and archaeological ruins. Also, early photographical technology needed long pose time, so photographers prefered to take photograph of work of arts, objects and panoramic images which are stable. French photographer Prangey, is one of the most important traveller of the early period of photography. He produced high quality “daguerreotypes”, technically and aesthetically. Other important traveller photographers of early period are mostly French photographers – Maxime Du Camp, Felix Teuynard, J. B. Greene, Gustave Le Gray, Felix Bonfils – and English photographer Francis Frith and American photographer W.J. Stillman. In this thesis, Ottoman photography is accepted the photographic works in İstanbul, Aegean and Anatolia. Otoman photography started with western traveller photographers and latter continued with Armenian and Christian photographers who were mostly settled in “Pera” region of İstanbul. Muslim Ottoman photographers began to work towards the end of 19th century. The Ottoman photography had its golden age in the rulership of II. Abdülhamid. In this period, firstly, photograph albums were prepared for the international exibitions. Secondly, photographes were produced for II. Abdülhamid to have information about the events going on in the country.These photographs are named as “Yıldız Albums”. Thirdly, photographs were sent as a gift to American and English Institutions in order to introduce Ottoman Empire. Historical documentary photographs were take an important place among these photographical works. The well known settled photographers of Ottoman were Basile Kargopoulo, J. Robertson& F. Beato, Pascal Sebah( later Sebah& Joaillier), Abdullah Freres, G. Berggren, Gulmez Freres, Aşil Samancı, Bahaettin Rahmi Bediz. These photographers established studios in “Pera”. The archaeological excavations and researches were very intensive during 19th century. Especially, Germains had made lots of works about antique period and about history of Byzantine, Selcuk and Ottoman Civilization in small Asia (Anatolia). On 1929, Germain Archaeological Institute of İstanbul Branch was established. This institution continues the works mentioned above. The Institute had gattered a very rich photography archive which covers photographs over 100 000. These photographes were partially obtained from archieves of settled Ottoman photographers. Others were produced by the photographers of the Institution during excavations. This photography archieve is a very rich source for researchers.