Türkiye’de Ekonomik Krizler: Liberal Ütopyadan Keynesci Uygulamalara

Abstract

Türkiye'de durağan seyreden büyüme rakamları, yakın gelecekte büyümenin nasıl canlandırılabileceği tartışmalarının ana konusu. Özellikle 90lı yıllarını ve 2000'lerin başlarını ülkeyi derinden sarsan ekonomik krizlerle geçirmiş bir toplumda potansiyel krizlerin nasıl önlenebileceği tartışmaların önemini daha da artırmakta. Bu çalışmada ise 2001 ve 2008'deki ekonomik kriz evrelerinde ülkenin bankacılık ve finansal sektör performansı üzerinden liberal ve Keynesçi akımların ekonomik modelleri inceleniyor. Türkiye 2001 yılı ortalarına kadar Özal ve Çiller-Demirel yıllarında oluşturulmuş daha serbest ve düzensiz bir liberal finans sistemi içindeyken, 2001 sonrası Keynesçi sayılabilecek finansal düzenlemeler ülkeyi 2008 krizinin şiddetli etkilerinden korumada yardımcı olmuştu. Bu başkalaşımın sebeplerinden biri Dünya Bankası ve IMF gibi kuruluşlardaki mantalite değişikliğiydi. 2000'li yılların ortalarında Dünya Bankasındaki eleştirilerin baş ismi Stiglitz'in fikirlerine yakın Kemal Derviş'in Türkiye'deki programı yönetmesi, Keynesyan etkiyi güçlendirecekti. Fakat makalenin son bölümünde dış kaynaklı krizleri tetikleyebilecek mekanizmaların gösterdiği gibi Keynesçi finansal düzenlemeler krizin etkilerini azaltmakta başarılı olsa da Türkiye'yi tamamen potansiyel krizlerden muaf hale getirmiyor. Kronik cari açıklar, yüksek seyreden enflasyon, inelastik yapıdaki işsizlik rakamları ve ithalatı karşılamada yetersiz yerli üretim, kriz eğilimlerinin ülke ekonomisinde devam ettiğinin başlıca göstergeleri. Bu durumda, başka radikal alternatiflerin de gelecek tasarımlarında yer tutması gerekiyor.

As Turkey’s growth numbers signalled negative news about the near future, possible economic remedies to solve an upcoming economic slowdown have been discussed. In this article by looking at the financial and banking sector performance of the country during 2001 local and 2008 global crisis, I tried to compare two mainstream strands of theory, i.e. liberal and Keynesian approaches to the economic crisis. It seems like the country has experienced a neo-liberal, unregulated financial episode until 2001 crisis, while in post-2001 period we have witnessed more regulatory and Keynesian financial remedies which were successful to save the country from more harmful effects of the Great Recession. Those Keynesian style regulations were mainly inspired from the effects of changes within the governing style of international financial institutions. But in the final section of the analysis, through pointing out the potential triggers for another economic crisis, this article argues that though Keynesian solutions are more logical and helpful in alleviating the symptoms of crisis, they could not make Turkey crisis-free. High current account deficits, persistent inflation, adamant unemployment and insufficient domestic production in the face of rising imports, all of these can be classified as the symptoms of the still crisis prone economic structure in the country. Then, other, more radical alternatives should be on the agenda for a better future