Depresyon ve sitokin hipotezinde yeni bir boyut: ‘NLRP3 inflamazomu’

Abstract

Günümüzde majör depresyon hastalarının yaklaşık 1/3’ünün monoaminerjik aşırımı kuvvetlendirerek etkilerini gösteren mevcut farmakolojik tedavilere yanıt vermemesi depresyon patogenezinin aydınlatılmasında tek başına monoamin hipotezinin yeterli olmadığını göstermektedir. Klinik ve deneysel çok sayıda çalışma ile depresyon tablosuna artmış serum IL-1ß, IL-6, TNF-? gibi proinflamatuvar sitokin seviyelerinin eşlik ettiği, serotonerjik sistem üzerinden etkisini gösteren antidepresan ilaçlar ile depresyon hastalarında söz konusu sitokin seviyelerinin azaldığı ve sitokin aracılı immün yanıtları baskılayan ajanlarla antidepresan benzeri etkiler elde edildiği gösterilmiştir. Diğer taraftan depresyon hastalarında arttığı gösterilen Hipotalamus-hipofiz-adrenal (HPA) eksenin aktivasyonuna paralel olarak plazma kortizol düzeyleri yükseliklerine inflamatuvar sitokinlerin aracılık ettiği düşünülmektedir. Depresyonda sitokin hipotezinin ortaya konulması ile son yıllarda sitokinler aracılı inflamatuvar süreçleri başlatan mekanizmaların önemi gündeme gelmiştir. NLRP3 inflamazomu; depresyon ile ilişkisi araştırılan proinflamatuvar sitokinlerin başında gelen IL-1ß ve beraberinde IL-18 aracılı inflamatuvar yanıtların başlamasından sorumlu olduğu keşfedilen multiprotein yapıda bir kompleks olup; makrofaj, mikroglia gibi immün sistem hücrelerinin sitozolünde yerleşim gösteren Nod benzeri reseptör proteini 3’ün (NLRP3) aktivasyonu ile meydana gelmektedir. NLRP3 inflamazomu ile ilişkili yolakların aydınlatılması; depresyonda sitokin hipotezine ve antidepresan tedavi yaklaşımlarına yeni bir boyut kazandırabilmesi bakımından ilgi çekici bir konu niteliğini taşımaktadır.