Küreselleşme sürecinde değişen uluslararası ticaret dengeleri ve Türkiye dış ticareti üzerindeki etkileri

Abstract

Küreselleşme sürecinde özellikle 1960'lı yıllardan sonra gelişmekte olan ülkelerin ekonomik ve ticari bağlantıları belirgin bir artış göstermiştir. Bu bağlantılar, küresel ekonomi içinde gelişmekte olan ülkelerin de ticaret, finans ve üretim sürecine bütünleşmesini hızlandırmıştır. Gelişmiş ülkelerde bir yandan iletişim teknolojisi hızla gelişirken, diğer taraftan da küreselleşmenin beraberinde getirdiği uluslararası rekabet, hem bu ülkelerin ekonomilerinde hem de gelişmekte olan ülkelerin ekonomilerinde yapısal değişimlere yol açmaktadır. Üretim faktörleriyle mal ve hizmetlerin hareketliliğinin yol açtığı bütünleşme ve karşılıklı ekonomik bağımlılıktaki artış, dünyada daha geniş coğrafi alanlarda ilişki kurmayı mümkün hale getirmektedir. Ancak küreselleşme sürecinin dünya üzerinde eşit olarak gelişmediği bilinmektedir. Küresel ekonomiye diğer ülkelere oranla daha hızlı uyum sağlayabilen bazı ülkeler, bu süreçten kazançlı çıkmaktadır. Küresel ekonomilerle bütünleşmesi Türkiye ekonomisinin de yapısını değiştirmekle birlikte bu değişimin istenen düzeyde gerçekleştiğini söylemek mümkün değildir. Ancak Türk ekonomisinin, birinci sanayi döneminin tetikleyici sektörleri tekstil ve demir çelikte önemli bir başarıyı yakaladıktan sonra ikinci sanayi döneminin önemli sektörlerinden otomotiv ve elektrik-elektronik sektöründe yakaladığı ivme olumlu yönde bir dönüşüme işaret etmektedir. Buna rağmen bu sektörlerin üretim ve istihdam rakamlarındaki payları henüz tekstil sektörünü yakalayamamaktadır. 2000 yılında Türkiye ihracatının %13,9'u tarım, %4,2'si madencilik sektörlerinden; %37'si tekstil ve hazır giyim, %20,7'si ise makine ve otomotiv sektörlerinden oluşmaktadır. Hizmet ihracatında ise turizmin önemli bir ağırlığı bulunmaktadır. Türkiye'nin ihracat yapısını değiştirirken yapılması gerekenin ağırlığı olan mevcut sektörleri de ihmal etmeden ihracatın ağırlık merkezini tarımdan madenciliğe, tekstilden makine ve otomotive, turizmden yurtdışı müteahhitlik gelirlerine kaydırmak olduğu düşünülmektedir. Zira Türkiye ihracatında ağırlığı olan sektörlerin dünya ticareti içindeki önemi giderek azalmaktadır. Especially after 1960's economic and trade connections of developing countries have increased precisely under the globalization process. These connections accelerated developing countries' integration in the trade, finance and production process in the global economy. While communication technologies were developing rapidly in the developed countries, international competition caused structural shift in both the developed and developing counties' economies. Integration which is a result of mobility of factors of production, goods and services and rise in reciprocal economic dependence make it possible to getting in touch with wider geographical areas on the world. But it is obvious that globalization process is not developed equally on the world. Some countries which adapted more quickly to the global economy become more profitable in this process. Integration with the global economy also changed the structure of Turkish economy but it is not in the expected level. However, after achieving a considerable success in the trigger industries of the first industrialization period, textile - iron and steel the Turkish economy's acceleration in the important industries of the second industrialization period, automotive and electronics industries points out a positive shift. But the shares of these industries in the production and employment still can not reach to those of textile industry. The share in the Turkish exports of agriculture is 13,9%, mining is 4,2%; textile and clothing is 37%, machinery and automotive industry is 20,7% in the year 2000. And tourism is dominating in services exports. It is thought that without neglecting the dominating industries, Turkey must skid the center of gravity from agriculture to mining, from textile to machinery and automotive and from tourism to international contractor income. Since the importance of the dominating industries in the Turkish exports are becoming less day by day.