Kalkınma sürecinde Türkiye sinemasında patronaj ilişkileri (1960-1980)

Abstract

Bu çalışmada, 1960-1980 yılları arasında Türkiye’de yaşanan toplumsal değişme süreci, sinema filmleri aracılığıyla analiz edilmiştir. Bu dönem hâkim birikim şekli üretken sermaye halini almaya ve kentlerde sanayileşme artmaya başladı. Tarımda kapitalistleşme, makineleşme, topraksızlaşma dolayısıyla kırsal yapıda meydana gelen çözülme sonucu üretim araçlarından koparılan, topraksızlaşan köylüler kente göç ederek emek gücü piyasasını oluşturmaya başlamıştır.Türkiye gibi geç kapitalistleşen ülkelerde, kentleşme düzensiz, plansız ve hızlı olmuştur. Sanayileşme, kapitalist/ modern kurumların oluşumları yavaş; kırsal çözülme, kentleşme, nüfus artışı hızlı olmuştur. Kentsel kurumsallaşma ve modern kurumlar yeterli olmayınca, kente göç eden mülksüz yığınların temel ihtiyaçlarının karşılanması büyük oranda patronaj ilişkileri gibi enformel ilişkiler aracılığıyla çözülmüştür.Patronaj ilişkilerinin yaygın olarak görülmesinin sebepleri ve sonuçları; 1960-1980 arasında yaşanan döneme dair önemli veriler sunan dört yönetmene ait dört film vasıtasıyla açığa çıkarılmaya çalışılmıştır. Seçilen filmler; Gurbet Kuşları, Diyet, Taşı Toprağı Altın Şehir ve Bir Avuç Cennet. Bu filmler, aile patronajının, hemşerilik patronajının, siyasi patronajın görülebilmesine imkân verdiği ve 1960-1980 arasındaki dönemine dair önemli veriler sunması dolayısıyla tercih edilmiştir. Bu filmlerde kırdan kente göç edenlerin kente adaptasyonu için kullandığı patronaj ilişkilerinin tampon mekanizma işlevinde olduğu görülmüştür.

In this study, the process of social change taking place in Turkey between the years 1960-1980, were analyzed through movies. During this period, the dominant form of accumulation started to become productive capital and industrialization began to increase in cities. The peasants who were detached from the means of productions as a result of the disintegration in the rural structure due to capitalization, mechanization, and landlessness in agriculture migrated to the city and started to form the labor market. Urbanization, in late capitalized countries such as Turkey, was irregular, unplanned and fast. Industrialization, the formation of capitalist/ modern institutions happened slowly; rural disintegration, urbanization, population growth has been rapid. When urban institutionalization and modern institutions were not sufficient, the basic needs of the dispossessed masses who migrated to the city was largely solved through informal relations such as patronage relations. The reasons and results of the prevalence of patronage relationships; that was intended to be revealed through four films by four directors who presented important data about the period 1960-1980. Selected films are Birds of Exile, Blood Money, The Golden City and A Handful of Paradise. These films have been preferred because of the fact that they show household patronage, compatriot patronage, political patronage and they present important data about the period between 1960 - 1980. In these films, it is seen that the patronage relations used by rural immigrants adapting to the city function as a buffer mechanism.