Abbasilerde Mu’tazıd ve Müktefi dönemi (279-295/ 892-908)

Abstract

Tez adı: Abbâsîlerde Mu‘tazıd ve Müktefî Dönemi (279-295/ 892-908) Hazırlayan: Saim Yılmaz ÖZET Mu‘tazıd (279-289/ 892-902) ve oğlu Müktefî’nin (289-295/ 902-908) halifelik dönemleri, Abbâsî Devleti tarihinde siyasî, askerî ve iktisadî alanlarda yeniden bir canlanma ve toparlanma dönemini temsil eder. Abbâsî Devleti’nin siyasî ve askerî anlamda otoritesini büyük ölçüde kaybettiği ve malî bakımdan iflasın eşiğine geldiği bir dönemde halife olan Mu‘tazıd, önce Saffârîler’le, kısa bir süre sonra da Tolunoğulları ile anlaşma yapmakla işe başlamıştır. Halifeliğe ismen tâbî bu iki büyük devlete karşı benimsemiş olduğu barış politikası, onun doğuda ve batıda devletin otoritesini yeniden temin etmesinde en temel etken olmuştur. Bu barış politikası yanında gerekli gördüğünde seferler düzenleyerek doğuda Rey, Cibâl, İsfahan ve Fars, batıda ise Musul, Cezire, Suğûr, Kinnesrîn ve Avâsım bölgelerinin doğrudan Abbasiler’e bağlanmasını sağlamıştır. Devleti ciddi bir şekilde tehdit eden Karmatiler’e karşı büyük bir mücadele vererek Kûfe Sevâdı’nda çıkardıkları isyanı tamamıyla bastırmış, Bahreyn’i işgal eden diğer grubun Basra’yı ele geçirmesine engel olmuştur. Siyasî ve askerî istikrarı büyük ölçüde sağlayan Mu‘tazıd, boş olarak teslim aldığı hazineyi dokuz milyon dinar ile devretmiştir. Onun ölümü üzerine halifelik tahtına oturan oğlu Müktefî, genel anlamda babasının politikasını devam ettirmiştir. Ancak onun doğu politikasında yapmış olduğu hata Rey ve Fars bölgelerinin yeniden elden çıkmasına neden olmuştur. Bununla birlikte batıda elde etmiş olduğu başarılar, babası döneminde başlamış olan canlanma ve toparlanma sürecinin, döneminin sonuna kadar devam etmesini sağlamıştır. Yaklaşık altı yıl tahtta kalan Müktefi, yeniden canlanan Karmati isyanını bastırmanın yanında, Tolunoğulları Devleti’ne son vererek Mısır ve Suriye bölgelerini yeniden Abbâsî Devletine bağlamaya muvaffak olmuştur.

The reigns of al-Mu‘tadid (279-289/ 892-902) and his son al-Muktafi (289-295/ 902-908) symbolize the revitalization and recovery period in political, military and economic areas in the history of the Abbasid State. al-Mu‘tadid, who became caliph in a period the Abbasid State had largely lost its political and military authority and had nearly gone bankrupt, began by making a contract with the Saffarids and after a short while with the Tulunids. His policy of peace to these two big states, subjects to the Abbasid Caliphate by name, became the main factor in his establishing the authority of the State in the East and West. He subjected Rayy, Djibal, Isfahan and Fars regions in the East, Mawsil, Djazira, Thughur, Kinnasrin and Awasim regions in the West directly to the Abbasids by leading campaigns when necessary, together with this policy of peace. He struggled very hard against the Karmatians who threatened seriously the State and he completely quelled their rebellion in Sawad al-Kufah and prevented the other Karmatian group from conquerring Basra. al-Mu‘tadid largely established the political and military stabilization and left the Treasury which was empty when he became caliph fulled with nine million dinars. His son al-Muktafi, who became caliph after his death, continued generally his father’s policy. Nevertheless, his fault in the policy of the East caused to lose Rayy and Fars regions. On the other hand his achievements in the West brought about to continue the revitalization and recovery period to the end of his term. al-Muktafi, who remained caliph for approximately six years, succeeded in quelling the new Qarmatian rebellion and re-subjecting the Egypt and Syria regions to the Abbasid State by overthrowing the Tulunid State.