Hanbelî fıkıh usûlü eserlerinde istıshab delili

Abstract

Hanbelî, Delil, İstıshâb, Akıl, Berâet, İbaha. ÖZET HANBELİ FIKIH USULÜ ESERLERİNDE İSTISHAB DELİLİ Fıkıh usûlü ilminin temel konularından biri de “şer‘î deliller”dir. “Şer‘î hükümlerin kaynağı veya şer‘î hükümlere ulaştıran metotlar, yöntemler” anlamına gelen şer‘î delillerden biri de istıshâbü’l-hâldir. İstıshâbü’l-hâl, “aksini gösteren bir delil bulunmadığı sürece mükellefin şer‘an sorumlu olmamasına (berâet-i zimmet) ve varlıklardan (eşya) yararlanma hususunda serbestliğe (ibaha-yi asliyye) yahut daha önce varlığı bilinen bir durumun devam ettiğine hükmetme yöntemi” demektir. İstıshâbü’l-hâl delili, Hanbelî fıkhında ve usûl anlayışında önemli bir yer tutar. Kur’an, Sünnet ve icmâ ile birlikte üzerinde ittifak edilen (müttefekun aleyh) deliller arasında yer alır. Berâet-i zimmet ve ibaha-yi asliye istıshâbı yanında şer‘î hüküm istıshâbı ve icmâ istıshâbı da Hanbelî fıkıh usûlü eserlerinde incelenen istıshâb türleri arasındadır. İşbu tezimizde, aklî ve naklî bir karaktere sahip istıshâbü’l-hâl delilinin, Hanbelî usûlündeki yeri ve önemi yanında Hanbelî usûl eserlerinde yer verilen istıshâb türleri ve bunların delil değerleri incelenmiştir. Re’y ictihadına (re’y ile ictihada) sıcak bakmayan Hanbelî usûl anlayışı, istıshâbü’l-hâl deliline ağırlık vermiş; özellikle, temel bir prensip olarak kabul edilen berâet-i asliyye istıshabı hukukî hayatta ve muamelat sahasında Hanbelî fıkhına bir genişlik ve esneklik kazandırmıştır. Hanbalite, Indicator, İstishab, Reason, Bara’a, İbaha.

INDICATOR OF PRESUMPTİON OF CONTİNUİTY (İSTİSHABU’L- HAL) İN THE HANBALİ WORKS OF LEGAL THEORY One of the central issues of Islamic legal theory (Usul Al-Fiqh) is indicators of God’s law. One of the legal indicators that carries the meaning ‘sources of legal ordinances or the methods leading to legal ordinances’ is ‘istishabu’l-hal’ (Presumption of Continuity). İstishabu’l-hal is ‘the method of ruling that as long as there is no proof indicating the contrary, the mukallaf according to religious law is not responsible (bara'at al-zimma) and entitled to freedom of benefiting from the goods (ibaha asliyya), or it is the method of ruling the continuity of a case which has been previously prevailing’. İstishabu’l hal has a significant place in Hanbali jurisprudence and understanding of legal theory. It takes place among Quran, Sunnah and consensus (ijma‘) along with the agreed upon (Muttefak Aleyh) indicators. Along with bara'at al-zimma and ibaha asliyya, presumption of continuity of legal ordinance (istishab al-hukm al-shar‘i) and presumption of consesus (istishab al-ijma‘) are among the istishab types reviewed in the Hanbali works of legal theory. In our present thesis, istishabu’l-hal indicator which is based on rational argument (aqli) and transmitted knowledge (naqli), its position and importance in Hanbali works of legal theory along with the types of istishab given in those works in addition to its indicatory value is examined. Hanbali conception of legal theory does not look warm to the ijtihad al-ra’y, therefore it emphasizes on istishabu’l-hal, especially the istishab al-bara’a al-asliyya which is accepted as basic principle, and which gave the Hanbali jurisprudence its flexibility and wideness in legal life and civil transactions.