Kadı Burhaneddin’in Tercihu’t-Tavzih isimli eserinin tahkiki ve değerlendirilmesi cilt: 1

Abstract

Fıkıh usûlü ilminde memzuc usulle Sadrusserîa tarafından tedvîn edilen et- Tavzîh bu ilmin temel eserleri arasında yer almıs, kendisinden sonraki usûl düsüncesini derinden etkilemistir. Bu eser üzerine yapılan çalısmaların en meshuru olan et-Telvîh’te Teftâzânî, Sadrusserîa’nın ortaya koyduğu görüs ve delilleri tenkide tabi tutarak reddetmistir. Bu tenkitlerin bir kısmında Teftâzânî’nin benimsediği mezhep görüsünün isabetli olduğunu ispat etmeyi amaçladığı görülmektedir. Teftâzânî’nin bir kısım tenkitleri ise dil, mantık, belagat ilimlerinin meseleleri ve Sadrusserîa’nın çoğunluktan farklı olarak ortaya koyduğu görüsleri ile alakalıdır. Đlerleyen süreç zarfında birçok Hanefî âlim et-Telvîh’e hâsiye yazarak, bilhassa bu eserdeki Hanefî görüsünü hedef alan tenkitlere cevap vermeye tesebbüs etmistir. Kadı Burhâneddin’in Tercîhu’t-Tavzîh’i de sözkonusu eser üzerine yazılan cevabî mahiyette bir hâsiyedir. Ancak, et-Tavzîh’in kapalı kısımlarının açıklandığı ve nadir olmakla birlikte Sadrusserîa’nın elestirildiği meseleleri de muhtevidir. Bu çalısmada Tercîhu’t-Tavzîh isimli eserin iki nüshası esas alınarak tahkiki yapılmıstır. Çalısmanın ilk bölümünde tarihte iz bırakmıs bir hükümdar ve sair olan Kadı Burhâneddin’in hayatı, ikinci bölümünde Tercîhu’t-Tavzîh’in kaynakları olan et- Tavzîh ve et-Telvîh isimli eserler, bu eserlerin müellifleri ve sözkonusu eserler üzerine yapılan çalısmalar ele alınmıstır. Üçüncü bölümde eser hakkında verilmis, eserdeki meselelerin yazılıs sebepleri örneklerle tanıtılmıstır. Ayrıca bu bölümde tartısmalarda riayet edilen kurallar ve konu bütünlüğü içinde örnek tartısmalar yer almıs, diğer hâsiyelerde Tercîhu’t-Tavzîh’e yapılan atıflara değinilmis, eserin nüsha tavsifleri yapılmıstır. Tercîhu’t-Tavzîh’in Arapça metni tezin son kısmındadır.

(ِA Critical Edition and Analysis of Qādī Burhān al-Dīn's Tarjīh al-Tawdīh) Al-Tawdīh, a legal work compiled by Sadr al-Shari‘a, is regarded as one of the primary sources in legal theory (usūl al-fiqh), which profoundly influenced later generations in their legal thinking. In his al-Talwīh, one of the most famous works written on the Tawdīh, Taftāzānī has criticised and refuted the views and arguments of Sadr al-Shari‘a. As it appears, with some of his critiques Taftāzānī actually aimed to prove the truthfulness of the legal school he followed. Yet, in some other cases, his criticism was prompted by the matters of language, logic and rhetoric, or matters where he simply differed from the views of Sadr al-Shari‘a. In subsequent periods, numerous Hanafī scholars commented on the Talwīh, many of them trying to answer the objections directed at Hanafī legal thinking. Qādī Burhān al-Dīn’s Tarjīh al-Tawdīh is one of these critical commentaries. In addition to its polemical agenda, this work also aims to clarify ambiguous parts of the Tawdīh and in a few cases even to study matters which Sadr al-Shari‘a was criticised for. The present study offers a critical edition of Tarjīh al-Tawdīh based on two manuscripts. In Chapter 1 biography of Qādī Burhān al-Dīn is provided, who as a ruler and poet left significant marks in history. Chapter 2 deals with the two aforementioned sources of this medieval work, namely with the Tawdīh and Talwīh, their authors and studies done on these books. Chapter 3 gives general information about the contents of the Tarjīh al-Tawdīh and a detailed examination of each subject by offering ample examples. In addition, principles followed in a legal discussion and various examples of legal reasoning are presented. References to Tarjīh al-Tawdīh as found in other commentaries and a description of the extant manuscripts are also provided in the same chapter, while the last chapter constitutes the critical edition of the Tarjīh al-Tawdīh.