TÜRKÇE ADLIK İKİNCİL TEMSİL ETME ULAMI (+ki ŞEKLİ)

Abstract

Bu çalışmanın konusu, “ilgi eki”, “aitlik eki”, “zamirlik ek”, “ilgi zamiri”,“mülkiyet zamiri”, “iyelik zamiri” vb. olarak adlandırılan +ki biçim birimi(morfem)’dir. Çalışmanın teorik amacı, +ki şeklinin anlam ve işlevlerininbelirlenmesi yoluyla morfoloji sistemindeki yerinin saptanmasına, pratikamacı ise incelenen şekil vasıtasıyla Türkçenin eğitim ve öğretimine katkıdabulunabilmektir.Çalışmada +ki biçim birimi anlamsal ve işlevsel açıdan ele alınıp eş zamanlımetotla incelenmekte ve onun kendine özgü, müstakil bir yardımcı (gramer)anlama sahip olduğu, bu yardımcı anlamdan dolayı herhangi bir diğer ulamdizisinde yer almadığı, dolayısıyla tek bir şekilden ibaret, bütün adlıklara(ad soylu sözcüklere) özgü ortak bir adlık çekimi ulamını meydana getirdiğiileri sürülmektedir.+ki şekli, getirildiği adlık ya da adlık öbeğinin sahip olduğu (birincil temsiletme düzeyi ürünü olan) anlamın kendisiyle özdeşliğini bozmayıp onu geçiciolarak (1) nesne veya (2) nitelik imgesinde göstererek ikincil olarak temsil(hipostaz) etmektedir: 1) orada+ki, demin+ki, masa+da+ki, oda+nın+ki,sen+in+ki; 2) orada+ki kalem [benim], cuma gün+kü toplantı, masa+da+kikitap vb.Şekil, oluşumun sahip olduğu birincil anlamı ikincil olarak adlık imgelerindegösterdiğinden, bu çalışmada adlık ikincil temsil etme şekli; meydanagetirdiği ulam ise adlık ikincil temsil etme (adlık ikincil hipostaz etme) ulamıolarak adlandırılmaktadır. Getirildiği oluşumun anlamı değişmediği için +kişekli, tarafımızdan bir çekim şekli sayılmaktadır.

The subject of this article is morpheme +ki so-called “relative suffix”, “pronominal suffix”, “mixed suffix”, “possessive pronoun” etc. This article’s theoretical aim is to determine the place in the morphological system of morpheme +ki and its practical purpose is to contribute to the education and teaching of Turkish by determining meaning and functions of +ki.The morpheme +ki in this article is taken from semantic and functional point of view and is examined by synchronic method. In the article will be put forward the following thesis: +ki has a specific dependent (grammatical) meaning. Because of this meaning it is not a member of any category. It creates a common nominal inflectional category, which is a single morpheme. +ki does not disturb the identity of the meaning (which is a product of primary representation) of nouns or noun phrases which take this marker and represents it in the images of an object (1) or quality (2) secondarily/ temporarily: 1) orada+ki “(the one) over there”, demin+ki “what was done just now”, masa+da+ki “(the one) on the table”, oda+nın+ki “the one belonging to the room”, sen+in+ki “that which is yours, yours”; 2) orada+ki kalem [benim] “the pencil there [is mine]”, cuma gün+kü toplantı “Friday’s meeting”, masa+da+ki kitap “the book on the table” etc. In this article, +ki is called the nominal secondary representation form because it secondarily represents the primary meaning in nominal images and the category which is made up by its, is named the nominal secondary representation category. +ki which is attached to nouns and nouns phrases, does not change their meaning and therefore it is accepted as an inflectional form by us.