Osmanlı ceza hukukunda teori ve pratik : III. Mehmet döneminde (1595-1603) asilik ve haydutluk

Abstract

OSMANLI CEZA HUKUKNDA DOKTRİN VE UYGULAMA: III. MEHMET DÖNEMİNDE (1595-1603) ASİLİK VE HAYDUTLUK Bu çalışma Sultan III. Mehmet döneminde (1003-1011/ 1595-1603) Osmanlı Anadolu şehirlerinde tarihsel isyan ve eşkıyalık olgularına yargısal tepkinin çok katmanlı olduğunu ve Hanefi fıkıh eserlerinde tesis edilmiş olan faktörlerden bağımsız etkilendiğini göstermek suretiyle ceza hukuku alanında Osmanlı hukuk uygulamasını daha iyi anlamayı hedeflemektedir. Bu çalışma isyan ve eşkıyalık alanlarında tesis edilmiş olan fıkıh kurallarının detaylı bir hukuk doktrini sergilediğini ve bu geleneksel İslam hukuk doktrininin adâletnâmeler, kanûnnâmeler, siyâsetnâmeler ve aynı zamanda mühimme defterlerinde belgelendiği şekliyle Dîvân-ı Hümâyunun hukuki kararları ile desteklendiğini göstermektedir. Bu saltanat kanunları ihtiyaç duyulduğunda İslam hukuk doktrininden belli bazı sapmalar için esneklik imkânı tanımıştır. Buna ilaveten bu çalışma fıkıh, şeriat gibi terimlerin tanımlarını ve hukuk doktrininin uygulandığı sistem ve kurumların bir bağlama oturtulmasını sunmaktadır. Son olarak bu çalışma kanunlar dönemin sosyo-ekonomik, siyasi, çevresel, ekonomik, ve askeri gerçekleri gibi tarihsel faktörlerden bağımsız oluşması söz konusu olamayacağı için devletin yaklaşımının bu gibi faktörlerden nasıl etkilendiğininim analizini yapmadan tam olamazdı.

DOCTRINE AND PRACTICE IN OTTOMAN CRIMINAL LAW: REBELLION AND BRIGANDAGE DURING MEHMET III’S REIGN (1595-1603) This study aims at a better understanding of Ottoman legal practice in the field of criminal law by demonstrating that the juridical response to the historical phenomenon of rebellion and brigandage, in the Anatolian provinces of the Ottoman Empire during Sultan Mehmed III’s reign (1003-1011/ 1595-1603), was multi-layered and influenced by factors independent of the established Hanafi juridical texts. This study demonstrates that the established laws of fiqh in the areas of brigandage and rebellion exhibit a detailed legal doctrine, and that this traditional Islamic legal doctrine was complemented by adâletnâmes, kanûnnâmes and siyâsetnâmes, as well as the judicial decisions of the Dîvân-ı Hümâyun (Imperial Council) as documented in the mühimme defterleri. These imperial laws granted the flexibility for certain divergences from the foundations of the Islamic legal doctrine when deemed necessary. Moreover, the study presents a definition of terms such as Islamic law, fiqh, sharī’a, and a contextualisation of the system and institutions in which the legal doctrine was applied. Finally, the study would not be complete without an analysis of how the state’s approach was influenced by socio-economic, political, environmental, economic and military realities of that period, since laws are not created independent of these historical factors.