Clinton’ın Irak ve İran’ı ikili çevreleme politikası çerçevesinde Türkiye’nin dış politika stratejileri ve tercihleri

Abstract

Çevreleme, ABD tarafından SSCB’nin İkinci Dünya Savaşı’ndan sonra artan gücünü ve etkisini sınırlamak ve etkisiz hale getirmek amacıyla Soğuk Savaş döneminde uygulamaya konulmuş bir dış politika stratejisidir. Orta Doğu bölgesinde SSCB’nin çevrelenmesi ve bölgeye nüfuz etmesini engellemek amacıyla Basra Körfezi’nin iki büyük ve önemli ülkesi olan Irak ve İran ile geliştirilen ilişkiler ve bu bağlamda Türkiye’nin de bu politikanın uygulanmasındaki rolü ve değeri önemli olmuştur. Soğuk Savaş’ın bitişiyle birlikte önceleri ABD’nin dost ve müttefiki olan sonraları ise düşman ve rakipleri konumuna gelen Irak ve İran’a karşı İkili Çevreleme politikası Clinton yönetimi tarafından SSCB’yi çevreleme politikasına benzer yaklaşım, amaçlarla ve yöntemlerle uygulamaya konulmuştur. Amerika, İkili Çevreleme politikasının uygulanma safhasında dost ve müttefik bir stratejik ülke olan ve aynı zamanda bölgesel bir güç Türkiye’ye ihtiyaç duymuş ve desteğini zaruri ve mühim görmüştür. Bu tez çalışmasında ABD’nin Irak ve İran’ı İkili Çevreleme politikasının temel dayanakları, yöntemleri ve sonuçları ele alınmaktadır. Ayrıca bu politikanın Türkiye’nin dış politika strateji ve tercihlerine yansımalarını ve etkilerini ele almayı ve değerlendirmelerde bulunmayı amaçlamaktadır. Böylelikle bu çalışma İkili Çevreleme politikası kapsamında Türkiye’nin ABD, Irak ve İran ile olan ikili ilişkilerini geniş kapsamlı ve çok boyutlu bir biçimde analiz etmektedir. Bu yönüyle daha önce Türkçe ve İngilizce literatürde benzer alanlarda ve konularda yapılan çalışmalardan ayrılmakta ve literatürdeki önemli bir boşluğu doldurmaktadır.

Containment is a foreign policy strategy put into practice by the US during the Cold War in order to limit and neutralize the increasing power and influence of the USSR after the Second World War. The relations developed with Iraq and Iran, the two big and important countries of the Persian Gulf, in order to prevent the USSR from encircling and penetrating the region in the Middle East region and in this context, the role and value of Turkey in the implementation of this policy have been important. With the end of the Cold War, the Dual Containment policy against Iraq and Iran, which were previously friends and allies of the USA and later became enemies and rivals, was implemented by the Clinton administration with an approach, aims and methods similar to the policy of containing the USSR. In the implementation phase of the Dual Containment policy, America has needed Turkey which is a strategic ally and friend and also a regional power and has seen its support essential and important. In this thesis, the main foundations, methods and results of the US Dual Containment policy of Iraq and Iran are discussed. Also it seeks to engage in evaluation and analyze this policy effects and reflections on Turkey's foreign policy strategies and choices. Thus, this study analyzes Turkey bilateral relations with US, Iraq and Iran in the context of Dual Containment policy as wide-ranging and multidimensional format. In this respect, it differs from previous studies in similar fields and subjects in Turkish and English literature and fills an important gap in the literature.