Covid-19’un Finansal Piyasalar ve Yatırım Tercihleri Üzerindeki Etkisi

Abstract

Amaç: Çalışmanın amacı bir sağlık krizi olarak başlayıp finansal bir krize dönüşen Covid-19 döneminde bireylerin finansal kararlarındaki değişimi tespit etmeye çalışmaktır. Yöntem: Çalışmanın amacı doğrultusunda borsa işlem hacmi, kredi hacmi ve BES’e giren sözleşme sayısı değişken olarak belirlenmiş, bu değişkenlerin vaka sayısı ile nedensellik ilişkisi Mart 2020-Ağustos 2021 dönemi haftalık verileri Toda-Yamamoto yöntemi ile analiz edilmiştir. Bulgular: Analiz sonuçlarına göre koronavirüs değişkenini temsil eden vaka sayısı ile sektörleri temsil eden BIST100 endeks değer ile toplam kredi hacmi ve BES giren sözleşme sayısı değişkenleri arasında nedensellik ilişkisi bulunmaktadır. Ayrıca vaka sayısı ile sektörleri temsil eden değişkenler arasındaki ilişki ikili test şeklinde VAR modeli ile sınanmıştır. Buna göre toplam kredi hacmi vaka sayısının nedeni iken, vaka sayısı BES giren sözleşme sayısı ile nedensellik ilişkisi göstermiştir. BES giren sözleşme sayısı toplam kredi hacminin nedeni olarak belirlenmiş, BIST100 endeks değeri de BES giren sözleşme sayısının nedeni olarak çift yönlü nedensellik ilişkisi göstermiştir. Ayrıca BIST100 endeks değeri ile toplam kredi hacmi arasında ise karşılıklı bir nedensellik ilişkisi vardır. Sonuç: Çalışmadan elde edilen sonuçlar pandemi sürecinin yarattığı koşulların finansal kararlar üzerinde etkili olduğu yönündedir. Özgünlük: Sermaye piyasaları, bankacılık ve emeklilik sektörüne ilişkin seçilmiş verileri bir bütün olarak ele alan ve salgın döneminin finansal piyasalar üzerindeki etkisini belirleyen bu çalışmanın konuya ilişkin bilgi birikimini artırarak literatüre katkı sunacağı düşünülmektedir. Anahtar Sözcükler: Covid-19, yatırım araçları, bankacılık, sigortacılık, sermaye piyasası.

Purpose: The aim of study is to try to determine the change in financial decisions of individuals during Covid-19 period, which started as a health crisis and turned into a financial crisis. Method: For this purpose, the exchange trading volume, loan volume and number of contracts entering the private pension system (PPS) were determined as variables in study, and the causality relationship between these variables and weekly data for period March 2020 – August 2021 was analyzed by Toda-Yamamoto method. Findings: The findings showed that there’s a causal relationship between number of cases representing the coronavirus variable and BIST100 index value representing the sectors, total loan volume and number of contracts entering PPS. Also the relationship between number of cases and variables representing the sectors was tested in VAR model in form of a double test. Accordingly, while total loan volume was cause of number of cases, number of cases showed a causal relationship with number of contracts entered into PPS. The number of contracts entering PPS was determined as reason for total loan volume, and BIST100 index value showed a bidirectional causality relationship as the reason for number of contracts entering PPS. Also there’s a reciprocal causality relationship between BIST100 index value and total loan volume. Implications: The results obtained from the study are that the conditions created by the pandemic process are effective on financial decisions. Originality: It is thought that this study, which deals with selected data on the capital markets, banking, and pension sectors as a whole and determines the effect of the epidemic period on financial markets, will contribute to the literature by increasing the knowledge on the subject. Keywords: Covid-19, investment instruments, banking, insurance, capital market.