"Kişinin dramı"na karşı "toplumun dramı"

Abstract

Kemal Tahir’in yaşamının ilk dönemindeki roman anlayışı, 19. yüzyıl klâsik gerçekçi Batı romanında olduğu gibi, “drama çatmış tek insana dayanır” (Notlar/Sanat Edebiyat 1 70). “Gerçekçi romanın biricik gerçeği[nin] insan dramı” (Notlar/Sanat Edebiyat 2 127) olduğunu ifade eden Kemal Tahir’e göre romancının asıl amacı insanı anlamak olmalıdır. Çünkü, “[y]ığını anlamak insanı anlamak değildir. İnsanı anlamayınca yığını anlıyorum sanmak, kendini aldatmaktır” (Notlar/Sanat Edebiyat 4 166). Kemal Tahir’in Yorgun Savaşçı romanından önceki bütün yapıtları, “drama çatmış tek insana dayanan” roman anlayışının ürünüdürler. Yazarın yakın çevresindeki isimlerden biri olan Hulusi Dosdoğru da, Kemal Tahir’in ilk dönemdeki yapıtlarını, “bireyin etrafında dönen” 19. yüzyıl klâsik gerçekçi Batı romanı çizgisindeki romanlar olarak nitelendirmiştir (402). 1960’lı yılların ortalarına doğru, Osmanlı tarihi hakkındaki politik yorumlarının değişmesiyle birlikte, yazarın roman anlayışı da kökten değişmiştir. Kemal Tahir, yaşamının ikinci döneminde, Osmanlı tarihi üstüne yaptığı araştırmalara dayanarak, Batı’nın geçtiği tarihsel aşamalardan geçmemiş olan Türk toplumunda Batılı anlamda bireyin varlığından söz edilemeyeceğini, bu nedenle “gerçek Türk romanı”nın “kişinin dramı”na değil “toplumun dramı”na dayanması gerektiğini ileri sürmüştür.