Türkiye'de kıraat eğitim-öğretiminde kavâid geleneği

Abstract

Türkiye'de kıraat eğitim-öğretiminde kavâid geleneği Bu çalışma, Kıraat ilminin temel konularını, tarihsel gelişimini ve özellikle Türkiye’deki kıraat eğitim ve öğretiminde takip edilen yöntemleri incelemektedir. Tezin ana amacı, ülkemizde kıraat eğitiminde yaygın olarak esas alınmakta olan İstanbul Tariki ve Mısır Tariki arasındaki farkları ve benzerlikleri ortaya koymak ve bunları öğretmek için yazılmış olan Kavâid Mecmuaları ismiyle maruf kaynakları detaylı bir şekilde analiz etmektir. Tezin ilk bölümünde, Hz. Peygamber döneminden itibaren kıraat ilminin gelişim süreci anlatılmaktadır. Ardından Osmanlı Dönemi ve Cumhuriyet Dönemi özelinde bu ilmin tarihi seyri, bu ilmin tahsil edildiği Dâru’l-Kurrâ vb. eğitim kurumları ve söz konusu eğitim kurumlarında muallim olarak vazife yapan bazı öncü âlimler tanıtılmaktadır. İkinci bölümde ise İstanbul Tariki ve Mısır Tarikinin usul ve ferşe dair kurallarını ihtiva eden kavâid mecmuâları incelenmiş olup ve tespit edilen kavâid mecmuâları üzerinden mukayese yapılmaktadır. Nitel yöntemin esas alındığı bu araştırmada, konuyla ilgili kaynak eserler incelenmek suretiyle iki tarik arasındaki usul farklılıkları ve benzerlikler tespit edilmiştir. Buna göre İstanbul Tariki Ahmet es-Sufi mesleği ile Mısır Tariki Şeyh Atâullah Mesleğine ait kavaid mecmualarının kaynak eserleri arasında kaynak eserlerden kaynaklı ince bir farklılık olduğu sonucuna ulaşılmıştır. Türkiye’deki kıraat eğitiminde Mısır Tariki ve İstanbul tarikinin sistematik yapısından faydalanılarak daha etkili bir eğitim öğretim metodunun oluşturulabileceği öneri olarak sunulabilir. Dolayısıyla mezkûr iki tarikte takip edilen ders kitaplarının güncellenmesi ve kavaid mecmualarının her bir tarikte de tek kitap haline getirilmesi, okuma farklılıklarının eğitim müfredatına zenginlik katacak şekilde dâhil edilmesi tavsiye edilebilir.

The tradition of qawaid used in the teaching of qira'at ın Turkey This study examines the fundamental subjects, historical development, and particularly the teaching methods of Qira’at Studies, which holds a highly significant place in religious education. The main objective of the thesis is to reveal the differences and similarities between the two major recitation styles widely practiced in Turkey—the Istanbul Method (Tarīq) and the Egyptian Method (Tarīq)—and to analyze in detail the Qawāʿid Majmūʿas (rule books) written to teach these styles. In the first chapter, the study explains how the science of Qira’at evolved from the time of the Prophet Muhammad onwards, then discusses its progress during the Ottoman and Republican periods, introducing key institutions such as Dār al-Qurrāʾ and prominent scholars like Ibn al-Jazarī and Mehmet Rüştü Aşıkkutlu The second chapter focuses entirely on the books that contain the rules of these two methods, comparing works by Abdullah Boz (representing the Istanbul Method) and Mehmet Rüştü Aşıkkutlu (representing the Egyptian Method). The research employs a qualitative approach, thoroughly examining primary sources to identify procedural differences and similarities between the two recitation styles. The findings indicate that the Istanbul Method preserves elements characteristic of the traditional Turkish recitation style, whereas the Egyptian Method presents a more structured and systematic educational framework. In conclusion, although Qira’at education in Turkey has a solid foundation, it is suggested that a more effective teaching model could be developed by incorporating the systematic structure of the Egyptian Method. Therefore, combining the strengths of both traditions, updating instructional materials, and integrating the recitational variations into the curriculum in a way that enriches religious education are strongly recommended.