Vadeli işlemler: Türkiye vadeli işlemler piyasası uygulaması

Abstract

Vadeli işlemler, dünya ekonomisinde belirsizlikler ve fiyat dalgalanmalarından doğan risklere karşı önemli bir korunma aracıdır. Bu çalışmanın amacı vadeli işlemleri tanıtarak, Türkiye'de vadeli piyasaların gelişmesiyle, nasıl uygulamalarla karşılaşılacağını ortaya koymak ve diğer ülkelere göre kuruluştaki farklılıkları inceleyerek günümüze kadar yapılan çalışmaları analiz etmektir. Bu amaçla hazırlanan çalışmada vadeli işlemler ve opsiyon piyasalarının yapısı, işleyişi incelenmiş, mevcut yapının bu piyasaların kurulmasına uygunluğu ve kurulması halinde öncülük edebilecek temel ürünler tespit edilmeye çalışılmıştır. Vadeli piyasaların başarılı olabilmesi için dayandığı ürünün çok iyi işleyen bir spot piyasasının varlığı ve ürünün piyasalarda yeterli olarak bulunabilmesi şarttır. Ayrıca ürün standardizasyonu yüksek olmalı ve bu piyasalarda işlem yapacak korumacı ve spekülatörler bulunmalıdır. Dünyada vadeli işlemlere öncelikle tarımsal ürünlerle başlanmıştır. Türkiye'de bu konulardaki ihtisasları göz önüne alınarak İMKB bünyesinde endekse dayalı futures işlemleri, VOBAŞ bünyesinde pamuk futures işlemlerine başlanılarak, edinilen bilgi ve deneyimlerden sonra diğer araçlara geçilmesi uygun görülmektedir. Ülkemizde döviz vadeli işlemlerinde işlem limitlerinin yüksekliği ve ekonomik krizler nedeniyle döviz piyasasındaki çalkantıları önlemek için yapılan müdahaleler piyasanın gelişmesini sağlayamamış ve küçük yatırımcıların düşünülmediği, işlemlerin çok sınırlı kaldığı dar bir piyasa halini almıştır. Serbest piyasa ekonomisinin benimsenmesi ve fiyatların bir denge içinde serbestçe belirlenmesi vadeli işlem piyasalarının asıl hedefidir. Vadeli piyasalar için en önemli şartlardan biri, piyasadaki fiyatların serbest rekabet güçlerince tespit edilmesi, yani piyasalara devlet müdahalesinin olmamasıdır. Bu sayede vadeli işlemler sağlıklı bir ortamda gelişecektir. Futures is an important protection means against the risks occurring to the indefiniteness in the world economy and fluctuating prices. The purpose of this work is to bring up what kind of applications will be faced along with the development of futures in Turkey and analyze the works made up to now by examining the differences in organization compared to the other countries by introducing the futures. Through the work prepared for this purpose, futures and the structure of option markets and their processing were examined and the appropriateness of the existing structure to the establishment of these markets and in case of establishment, the basic products that could lead were tried to be determined. It is obligatory for the futures markets to be successful that the existence of a very well processing spot market of the product it bears and finding the product in the markets sufficiently. Also the product standardization should be high and the protectors and speculators that will transact in these markets should exist. The futures in the world started before all else with agricultural products. It is found acceptable in Turkey by starting with futures processes based on the index IMKB structure and cotton futures processes VOBAŞ structure taking into consideration their specialty on these issues and then going through the other means after the got knowledge and experiences. The interferences made for preventing the turmoil in the foreign exchange market because of the highness of the transaction limits in the foreign exchange futures and economical crisis in our country could not achieve the markets to improve and it has become like a limited market where the minor investor is not considered and the transactions are very limited. The main target of the futures markets is the acceptance of the free market economy and determination of the prices freely within a balance. One of the most important terms for the futures markets is the determination of the prices in the market by the free competition forces, in other words no governmental interference to the markets. Thanks to this the futures will improve in a reliable environment.