Türkiye'de Cumhuriyet Döneminde üretilen baskılı kumaşların görsel ve işlevsel özellikleri

Abstract

TÜRKİYE’DE CUMHURİYET DÖNEMİNDE ÜRETİLEN BASKILI KUMAŞLARIN GÖRSEL VE İŞLEVSEL ÖZELLİKLERİ Baskılı kumaş desenleri, toplumların kültürlerinden, geleneklerinden etkilenerek şekillenmiş, kimi zaman sanat ve tasarım dünyası, kimi zaman da sosyal olaylar ve yeni teknolojiler arasında bağ kuran yaklaşımları yansıtmışlardır. Sanayi Devrimi ile tekstilde ele bağlı geleneksel üretimden, makinelere bağlı seri üretime geçilmiş, sanattan, el sanatlarından ve teknolojiden beslenen bir alan olan baskılı kumaş üretimi de teknolojik atılımlardan etkilenerek günümüze kadar sürmüştür. Sümerbank Nazilli Basma Fabrikası ile Sümerbank İzmir Halkapınar Basma Sanayi Müesseselerine ve dönemin önemli kuruluşu Vakko’ya ait sınırlı sayıda seçilen desen örneklerinin, oluşturdukları görsel dil aracılığında toplumla ve kültürle kurduğu etkileşimin araştırılması bu tezin amacıdır. Giriş bölümünde tez içeriğine ait bilgiler verilmiştir. İkinci bölümde; Sanayi Devrimi, beraberinde gelen kitlesel üretim, dünyada tekstil baskıcılığı üretiminin farklılaşmasına ait nedenler, gerçekleşen değişimler ve etkileri aktarılmıştır. Üçüncü bölümde; Sanayi Devrimi sonrasında 20. yüzyılda yapılanmaya başlanmış Cumhuriyet Dönemi tekstil sanayileşmesi kapsamında, Sümerbank kamu kuruluşu fabrikaları ve Vakko markasına ait bilgilere değinilmiştir. Dördüncü bölüm; disiplinler arası etkileşimlerle değişen, kimi zaman teknolojik atılımlarda aktif rol oynayan, görsel ve işlevsel özellikleriyle ürünleri etkileyen ve tarihsel değerlerini mevcut değerler üzerinden yeniden yansıtabilme kabiliyetinde olan baskılı tekstiller ve baskılı yüzeyler üzerinde incelemeleri içermektedir. Beşinci bölümde; Cumhuriyet Dönemi baskılı kumaş örnekleri olarak, Sümerbank baskılı kumaşların ve Vakko eşarpların görselleri üzerinden, desen tasarımlarında etkili olmuş faktörlerin çok yönlü izleri incelenmiştir. Son bölümde, Sümerbank basma fabrikalarının ve Vakko markasının baskılı yüzeylerinin dünya ile etkileşimi karşılaştırmalı bir bakış açısında verilmiştir.

VISUAL AND FUNCTIONAL FEATURES OF PRINTED FABRICS PRODUCED DURING THE REPUBLIC PERIOD IN TURKEY Printed fabric patterns have taken form by being influenced by the cultures and traditions of societies, and sometimes having reflected approaches that link traditional values with the world of art and design, social events, and new technologies. Traditional textile manufacturing shifted to mass production depending on machines with the industrial revolution, and the production of printed fabrics, an area nurtured by arts, crafts, and technology, has continued to this day, influenced by technological breakthroughs. The purpose is to examine the interaction with the society and culture of the lismited number of selected pattern samples belonging to Sümerbank Nazilli Printing Factory and Sümerbank İzmir Halkapınar Printing Industry Institutions and Vakko, which is the important institution of the period, over the visual language they created. In the first phase, information about the content of the thesis was given. In the second phase, mass production came with the Industrial Revolution, the reasons for the differentiation of textile printing production in the World, the changes, and their effects were conveyed. In the third phase, the Sümerbank State Institution factory in the context of the republic's textile industrialization that began in the 20th century after the Industrial Revolution was analyzed. Information on Vakko brand as a private owned enterprise with these public institutions is mentioned in this section. In the fourth phase is included examinations on printed surfaces and printed textiles which change interdisciplinary interactions, sometimes playing active roles in technological breakthroughs, effecting products with visual and functional features, and have the ability to reimage historical values over the current ones. In the fifth, samples of printed fabrics in the Republican era, multiple traces of factors influencing pattern design in Sümerbank printed fabrics, and Vakko scarves were investigated.