Tarih-i Mehmed Giray (değerlendirme-çeviri metin)

Abstract

Bu çalışmaya esas teşkil eden Târih-i Mehmed Giray, 1094-1115/ 1682-1703 tarihlerini kapsayan genel bir Kırım hanları ve Osmanlı Devleti tarihidir. Eserin müellifi Mehmed Giray’ın hayatı hakkındaki tek bilgi kaynağımız zikredilen kendi tarihidir. Allah’a hamd, peygambere salât u selâm ve IV. Mehmed’i metheden ifadelerle başlayan eser, İkinci Viyana Seferi öncesi Osmanlı Devleti’nin içinde bulunduğu durumu izah ettikten sonra, olayların anlatımını sürdürmüştür. Mehmed Giray, kendi ismini taşıyan bu eserinde olayları kronolojik bir sıra ile ele almış ve Kırım hanlarının hanlık makamına atanmaları ve Osmanlı padişahlarının tahta geçmelerinde kronolojik sıraya titizlikle uymuştur. Birbiriyle bağlantılı olaylar ise kronolojik sıra gözetilmeden birlikte verilmektedir. Eserde daha çok siyasî olaylar anlatılmakla birlikte, astronomik ve nadirat kabilinden ilginç olaylar da yer alır. Müellif, daha çok bizzat şahit olduğu ve Kırım hanlarının başından geçenleri, yine onların ifadelerine dayanarak anlattığı için Târih-i Mehmed Giray 17. yüzyılın son ve 18. yüzyılın ilk dönemleri için hem Kırım Hanlığı hem de Osmanlı Devleti tarihi hakkında ihmal edilmemesi gereken önemli bir çağdaş kaynaktır. ABSTRACT The study analyzes the History of Muhammad Giray (Târih-i Mehmed Giray), which is a general history of Crimean Khanates and Ottomans, covers the years of A.H.1094-1115/ A.D.1682-1703. The book starts with praise to be God, bless to the Prophet and Sultan Muhammad IV, than tries to explain the situation of the Ottoman Empire just before Vienna Siege II and narrates the political events. Muhammad Giray, in his book, gives the events in chronological order according to the Crimean Khans’ and Ottomans Sultans’ reaching to power. The events, related each other, given without the chronology. The book not only records the political events but also gives some astronomical and interesting incidents. Tarih-i Mehmet Giray is a very important history book on Crimean Khanate and Ottomans in the end of XVIIth and in the beginning of XVIIIth Centuries. As a witness of his age, the author records the political events in Crimean Khanate according to the Khans own reports.

IX Mehmed Giray Bin Mübarek Giray 1. Hayatı X-XII 2. A. Eserinin Adı XII 2. B. Telif Sebebi XIII 2. C. Telif Tarihi XIII-XIV 2. D. Muhteva XIV-XVIII 2. E. Kaynakları XVIII-XIX 2. F. Mehmed Giray’ın Üslubu Ve Tarihçiliği XIX-XXI METİN (Târîh-i Mehmed Giray) 9-11 Hikâyet-i Hâcı Giray Hân İbn-i Kerîm Giray Sultân 12-15 Hikâyet-i Selîm Giray Hân Bin Bahâdır Giray Hân 15-16 İkinci Def‘a Hânlıgı Esnâsında Vukū‘ ve Zuhûr İden Acâyib Hikâyât ve Garâ’ib Rivâyât Ayan u Beyân Olunur 16-19 Cülûs-ı Hümâyûn-ı Sultân Süleymân Bin İbrâhîm Hân (1687) 19-23 Ruslar’ın Hezimete Uğratılması (1689) 24-31 Şehirköy’ün Fethi (1690) 31-32 Niş Kalesi’nin Fethi (1690) 35-36 Semendire’nin Fethi (1690) 36-37 Belgrad’ın Fethi (1690) 37-41 Hikâyet-i Sa‘âdet Giray Hân Bin Kırım Giray Sultân 42-43 Salankamen Savaşı (1691) 44-47 Varad’ın Düşmesi (1692) 52-53 Cülûs-ı Sultân Ahmed Hân Bin İbrâhim Hân (1691) 53-54 Hikâyet-i Safâ Giray Hân Bin Safâ Giray Sultân 54 Çerkes Beyleri İle Mücadele 54-58 Hikâyet-i el-Hâc Selîm Giray Hân Bin Bahâdır Giray Hân 58-59 Belgrad’ın Muhasaradan Kurtarılması (1693) 60-63 Vak‘a-i Asr-ı Sultân Ahmed Bin İbrâhîm Hân 64-68 Varadin Seferi (1694) 69-72 Cülûs-ı Hümâyûn Sultân Mustafâ Hân Bin Mehmed Hân (1695) 72 İkinci Mustafa’nın İlk Avusturya Seferi (1695) 73-76 Sultân Mustafâ Hân, Sefer-i Hümâyûna İkinci Def‘a Gitdükleridür (1696)--77-82 Rusya İle Mücadele(1695) 82-87 Venedik İle Mücadele (1695) 87-89 Osmanlı Devleti’nin Zayıflama Sebepleri 89-94 Zenta Hezimeti. Hikâyet-i Sultân Mustafâ Hân İbnü’l-Merhûm Gāzî Mehemmed Hân (1697) 95-106 Hikâyet-i Devlet Giray Hân Bin El-Hâc Selîm Giray Hân 106-109 Vak‘a-i Şehbâz Giray Sultânü’l-Merhûm (1699) 111-117 Gāzî Giray’ın İsyanı (1700) 118-132 Vak‘a-i Evvel 136-141 El-Hâc Ali Aga ve Kaplan Giray Sorunu (1701) 141-145 El-Hâc Selîm Giray’ın Hastalığı 145-148 Hikâyet-i Sadr-ı Âlî Hüseyin Paşa 148-149 Hikâyet-i Daltaban Mustafâ Paşa 150-153 Hikâyet-i El-Hâc Selîm Giray Hân Dördünci Def‘a Hân-ı zî-şân Oldugıdur (1702) 154-156 Edirne İsyanı (1703) 157-161 Cülûs-ı Hümâyûn-ı Sultân Ahmed El-Gāzî Merhûm Sultân Mehmed Hân (1703)