Diplomatik bilimi bakımından XVI.-XVII. yüzyıl kadı sicilleri ve bu sicillerin ihtiva ettiği belge türlerinin form özellikleri ve tanımlanması

Abstract

Bu tez çalışmasında XV. yüzyılın ikinci yarısından Osmanlı İmparatorluğu’nun yıkılışına kadar geçen dönem için vazgeçilmez bir kaynak grubunu teşkil eden ve kadılarının idarî ve kazaî faaliyetleri sonucu ortaya çıkan şeriye sicilleri ve bunların ihtiva ettiği belge türleri incelenmiştir. Tezde, günümüze ulaşan şeriye sicilleri arasında en düzenli seriyi oluşturan ve aynı zamanda en eski tarihli sicilleri bünyesinde bulunduran Üsküdar kadılığı sicilleri esas alınmış ve bu çalışma için Üsküdar kadılığı sicillerinin H.919-927/ M.1512-21 tarihli 1 numaralı sicilinden başlanarak ilk 405 sicil incelenmiştir. Tez Giriş ve üç bölümden oluşmaktadır. Girişte Osmanlı kadılık teşkilatı ve mahkemeler incelenmiştir. Birinci bölümde şeriye sicilleri fizikî özellikleri ile diplomatik özellikleri incelenmiştir. Tezin ikinci bölümünde kadıların kaza (yargı) faaliyetleri sonucu tanzim ettikleri hüccet, arz, mâruz, ilâm, tereke, vakfiye ve mürâsele türü belgeler incelenmiştir. Üçüncü ve son bölümde ise kadılara başka resmî makamlardan gelen ferman, nişan, buyuruldu, temessük ve arzıhaller gibi belgeler diplomatik özellikleri bakımından değerlendirilmiştir. Kadı, Mahkeme, Sicil, Hüccet, İlam

This thesis examines Ottoman court registers, which were kept by the Qadı and covered his legal and administrative practices, and the document types recorded in these registers; these records are crucial sources of information for the period dating from the second half of the 15th century to the fall of the Ottoman Empire. This thesis is based on the Üsküdar Court Registers, which include not only the most systematic, but also the oldest court registers available today; for this thesis, the first 405 registers of the Üsküdar Court Registers, dated H.919-927, have been examined. The thesis consists of four principle parts. In the introduction, the Ottoman legislative organizations and the Ottoman courts are examined. The first section includes an analysis of the physical and diplomatic characteristics of court registers. In the second section, the document types kept by the Qadı, like Hüccet, Arz, Maruz, İlam, Tereke, Vakfiye and Mürasele are examined. The third and final section focuses on Ottoman diplomatic documents, like Ferman, Nişan, Buyuruldu, Temessük and Arzıhal, sent to the Qadı by the other imperial administrators. Key words: Qadi, Court, Sidjil, Hüccet, İlam.